Tất tần tật về thị trường mua bán quyền phát thải khí nhà kính

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở nên cấp bách, mua bán quyền phát thải khí nhà kính (hay còn gọi là thị trường carbon) đang ngày càng trở nên phổ biến, được coi như một giải pháp kinh tế hiệu quả để giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Vậy mua bán quyền phát thải khí nhà kính là gì? Hãy cùng KNA CERT tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

Mua bán quyền phát thải khí nhà kính là gì?

Mua bán quyền phát thải khí nhà kính (Carbon Emission Trading) là một hệ thống thị trường, nơi các tổ chức và doanh nghiệp có thể mua và bán các “quyền” phát thải một lượng khí nhà kính nhất định, thường là carbon dioxide (CO2) hoặc các khí tương đương (CO2e). Mỗi “quyền” này thường tương ứng với một tấn CO2e. Thị trường carbon hoạt động dựa trên nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”.

Cơ chế hoạt động của mua bán quyền phát thải khí nhà kính

• Giới hạn (Cap)

• Xác định tổng lượng khí thải: Chính phủ hoặc cơ quan quản lý môi trường xác định một giới hạn tổng lượng KNK được phép thải ra trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ: một năm). Giới hạn này được gọi là “cap” và thường được thiết lập dựa trên mục tiêu giảm phát thải quốc gia hoặc khu vực.
• Phân bổ hạn ngạch: Tổng lượng khí thải được phép này sau đó được chia thành các hạn ngạch phát thải nhỏ hơn, tương ứng với một lượng KNK nhất định (ví dụ: một tấn CO2 tương đương). Các hạn ngạch này được phân bổ cho các đối tượng chịu trách nhiệm phát thải KNK, thường là các doanh nghiệp trong các ngành công nghiệp có mức phát thải lớn (ví dụ: sản xuất điện, xi măng, thép…). Việc phân bổ có thể dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, chẳng hạn như lịch sử phát thải, quy mô sản xuất, hoặc hiệu suất phát thải.

• Giao dịch (Trade)

• Mua bán hạn ngạch: Các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải có thể thực hiện giao dịch mua bán hạn ngạch với nhau. Doanh nghiệp nào có lượng phát thải thấp hơn hạn ngạch được cấp có thể bán phần hạn ngạch dư thừa cho các doanh nghiệp khác có lượng phát thải cao hơn.
• Giá cả thị trường: Giá cả của hạn ngạch phát thải được xác định bởi cung và cầu trên thị trường. Doanh nghiệp nào cần phát thải nhiều hơn hạn ngạch được cấp sẽ phải mua thêm hạn ngạch, làm tăng nhu cầu và đẩy giá lên. Ngược lại, doanh nghiệp nào giảm được lượng phát thải sẽ có thể bán hạn ngạch dư thừa, làm tăng cung và giảm giá.
• Động lực giảm phát thải: Cơ chế giao dịch tạo ra động lực kinh tế để các doanh nghiệp giảm phát thải KNK. Doanh nghiệp nào có thể giảm phát thải với chi phí thấp sẽ có lợi thế cạnh tranh hơn, vì họ có thể bán hạn ngạch dư thừa để thu lợi nhuận.

Lợi ích của mua bán quyền phát thải khí nhà kính

• Giảm chi phí phát thải

Một trong những lợi ích lớn nhất của cơ chế mua bán quyền phát thải là giảm chi phí giảm phát thải. Thay vì áp dụng một mức giảm phát thải cố định cho tất cả các doanh nghiệp, thị trường carbon cho phép các doanh nghiệp tự do lựa chọn cách giảm phát thải hiệu quả nhất về mặt chi phí.

Các doanh nghiệp có chi phí giảm phát thải thấp có thể giảm phát thải nhiều hơn và bán tín chỉ carbon cho các doanh nghiệp khác có chi phí giảm phát thải cao hơn. Điều này tạo ra một hệ thống linh hoạt, trong đó tổng lượng phát thải giảm xuống mức mong muốn với chi phí xã hội thấp nhất. Cơ chế này khuyến khích các doanh nghiệp tìm kiếm các giải pháp giảm phát thải sáng tạo và hiệu quả hơn.

• Khuyến khích đổi mới công nghệ

Thị trường tín chỉ carbon tạo ra động lực mạnh mẽ cho các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ giảm phát thải. Khi giá tín chỉ carbon tăng lên, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng tìm kiếm các giải pháp công nghệ mới để giảm lượng khí thải và tiết kiệm chi phí. Điều này thúc đẩy sự đổi mới và phát triển các công nghệ sạch, giúp giảm phát thải khí nhà kính một cách bền vững.

• Tạo nguồn tài chính cho giảm phát thải

Việc bán tín chỉ carbon tạo ra nguồn doanh thu mới cho các dự án giảm phát thải. Các dự án như trồng rừng, bảo vệ rừng và phát triển năng lượng tái tạo có thể tạo ra tín chỉ carbon và bán chúng trên thị trường. Doanh thu này có thể được sử dụng để tài trợ cho các hoạt động bảo tồn và phát triển bền vững.

• Đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia

Cơ chế mua bán quyền phát thải khí nhà kính là một công cụ quan trọng để các quốc gia đạt được các mục tiêu giảm phát thải đã cam kết theo các thỏa thuận quốc tế như Hiệp định Paris. Bằng cách tạo ra một thị trường carbon hiệu quả, các quốc gia có thể khuyến khích các doanh nghiệp và tổ chức giảm phát thải một cách tự nguyện và hiệu quả về mặt chi phí. Điều này giúp các quốc gia đạt được các mục tiêu giảm phát thải một cách linh hoạt và bền vững.

Thách thức của mua bán quyền phát thải khí nhà kính

• Thách thức về pháp lý

• Tính pháp lý của tín chỉ carbon: Một trong những thách thức pháp lý lớn nhất là xác định rõ ràng địa vị pháp lý của tín chỉ carbon. Tín chỉ carbon có được coi là một loại tài sản, hàng hóa, hay giấy phép? Việc phân loại này có ảnh hưởng lớn đến quyền sở hữu, chuyển nhượng và giải quyết tranh chấp liên quan đến tín chỉ carbon.
• Khung pháp lý đồng bộ: Để thị trường carbon hoạt động hiệu quả, cần có một khung pháp lý đồng bộ và nhất quán ở cả cấp quốc gia và quốc tế. Điều này bao gồm các quy định về tiêu chuẩn đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng khí thải, cũng như các quy tắc về giao dịch, giám sát và thực thi.
• Giải quyết xung đột pháp luật: Trong bối cảnh thị trường carbon quốc tế, xung đột pháp luật là một vấn đề không thể tránh khỏi. Cần có các cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để xử lý các tranh chấp phát sinh giữa các bên tham gia, đặc biệt là khi các bên chịu sự điều chỉnh của các hệ thống pháp luật khác nhau.

• Thách thức về kinh tế

• Biến động giá cả: Giá tín chỉ carbon có thể biến động mạnh do nhiều yếu tố, chẳng hạn như thay đổi chính sách, biến động kinh tế và tiến bộ công nghệ. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch đầu tư và quản lý rủi ro.
• Tính cạnh tranh: Thị trường carbon có thể tạo ra sự cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp hoặc quốc gia nếu một số bên được hưởng lợi từ các quy định lỏng lẻo hơn hoặc trợ cấp chính phủ. Điều này có thể dẫn đến tình trạng “rò rỉ carbon”, khi các hoạt động gây ô nhiễm di chuyển đến các khu vực có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn.
• Chi phí giao dịch: Chi phí giao dịch, bao gồm chi phí tìm kiếm đối tác, đàm phán hợp đồng và thực hiện giao dịch, có thể làm giảm lợi nhuận của việc mua bán tín chỉ carbon, đặc biệt là đối với các dự án nhỏ.

• Thách thức về chính trị 

• Cam kết chính trị: Sự thành công của thị trường carbon phụ thuộc vào cam kết chính trị mạnh mẽ từ các chính phủ. Điều này bao gồm việc thiết lập các mục tiêu giảm phát thải đầy tham vọng, thực thi các quy định nghiêm ngặt và cung cấp hỗ trợ tài chính cho các dự án giảm phát thải.
• Hợp tác quốc tế: Biến đổi khí hậu là một vấn đề toàn cầu đòi hỏi sự hợp tác quốc tế. Thị trường carbon chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia trong việc thiết lập các tiêu chuẩn, quy tắc và cơ chế giám sát chung.
• Áp lực từ các nhóm lợi ích: Các nhóm lợi ích, chẳng hạn như các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng hóa thạch, có thể gây áp lực lên các chính phủ để làm suy yếu các quy định về thị trường carbon hoặc trì hoãn việc thực hiện chúng.

Bài viết trên đây của KNA CERT đã cung cấp thông tin chi tiết về thị trường mua bán quyền phát thải khí nhà kính. Nếu doanh nghiệp quan tâm tới dịch vụ hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính, hãy liên hệ ngay với KNA CERT để được hỗ trợ.

• Trụ sở chính: Tầng 11, Tòa nhà Ladeco Building, 266 Đội Cấn, Ba Đình, Hà Nội
• Chi nhánh: Tầng 7, Tòa nhà Thủy Lợi 4, 205A Nguyễn Xí, Phường 26, Quận Bình Thạnh, TPHCM
• Facebook: https://www.facebook.com/KNACertification
• Hotline: 0983.264.419
• Email: salesmanager@knacert.com