Chứng nhận RTRS CoC: Chuỗi hành trình sản phẩm đậu nành

Chứng nhận RTRS CoC (RTRS Chain of Custody) là chứng nhận chuỗi hành trình sản phẩm dành cho doanh nghiệp kiểm soát đậu nành đã được chứng nhận RTRS trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Chứng nhận này bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc từ nông trại đến sản phẩm cuối cùng, đồng thời cho phép doanh nghiệp công bố sản phẩm chứa đậu nành có trách nhiệm. Bài viết của KNA CERT làm rõ phạm vi áp dụng và quy trình đạt chứng nhận theo tiêu chuẩn RTRS CoC phiên bản V3.1 hiện hành.

Tiêu Chuẩn RTRS CoC Là Gì

Tiêu chuẩn RTRS CoC là bộ yêu cầu về chuỗi hành trình sản phẩm do Hiệp hội Bàn tròn về Đậu nành có Trách nhiệm (RTRS) ban hành, giúp doanh nghiệp kiểm soát đậu nành, sản phẩm phái sinh và sản phẩm từ đậu nành đã được chứng nhận RTRS trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Tên đầy đủ của tiêu chuẩn là RTRS Chain of Custody Standard, xây dựng lần đầu năm 2010 dưới dạng các yêu cầu có thể đánh giá được.

Mục đích cốt lõi của tiêu chuẩn là bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Tiêu chuẩn đưa ra các hệ thống kiểm soát để mọi đơn vị trong chuỗi, từ khi đậu nành rời nông trại đến sản phẩm cuối cùng, có thể chứng minh lượng đậu nành RTRS mình xử lý đúng bằng hồ sơ và giao dịch. Nhờ đó, người mua ở cuối chuỗi tin chắc sản phẩm có nguồn gốc từ đậu nành được canh tác có trách nhiệm.

Tiêu chuẩn RTRS CoC áp dụng bắt buộc cho mọi tổ chức muốn tiếp nhận, chế biến và thương mại đậu nành RTRS theo dòng vật lý. Doanh nghiệp không được công bố tuân thủ RTRS nếu chưa qua chứng nhận độc lập bởi tổ chức chứng nhận được RTRS ủy quyền.

Bảng dưới đây tóm tắt các thông tin cốt lõi của Tiêu chuẩn RTRS CoC:

Phiên Bản Mới Nhất Của Tiêu Chuẩn RTRS CoC Là Gì?

Phiên bản hiện hành của tiêu chuẩn RTRS CoC là V3.1. Phiên bản V3.1 được Ban Điều hành RTRS phê duyệt ngày 18/11/2025 và có hiệu lực từ ngày 19/12/2025. Đây là bản đang áp dụng cho các cuộc đánh giá chứng nhận hiện nay. Nhiều nguồn tin vẫn nhắc đến V3.0 vì bản này ra mắt trước, vào ngày 13/01/2025 và bắt buộc áp dụng từ 29/08/2025.

Điểm khác biệt giữa hai phiên bản nằm ở Phụ lục 4. V3.1 giữ nguyên toàn bộ cấu trúc và yêu cầu chính của V3.0, chỉ cập nhật ghi chú thay đổi so với phiên bản trước. So với các phiên bản cũ hơn, thế hệ V3.1 mang lại 3 cải tiến nổi bật:

• Tái cấu trúc tài liệu: phân định rõ 3 nhóm mô hình gồm mô hình cốt lõi, mô hình tùy chọn và mô hình theo ngữ cảnh.
• Mô hình Lean CoC mới: dành cho tổ chức xử lý sản phẩm chứa đậu nành nhúng, ví dụ nhà sản xuất thực phẩm, nhà hàng, nhà bán lẻ, giúp tăng tính minh bạch.
• Mô-đun tương thích EUDR: mô hình tùy chọn mới hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thẩm định của Quy định Chống phá rừng của Liên minh Châu Âu khi đưa sản phẩm đậu nành vào thị trường châu Âu.

* Lưu ý: Việc tuân thủ chứng nhận RTRS không tự động bảo đảm tuân thủ EUDR. Cơ quan có thẩm quyền của EU giữ quyền quyết định cuối cùng về sự phù hợp với quy định này.

HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA

5 Loại Hình Tổ Chức Trong Chuỗi Hành Trình Sản Phẩm Đậu Nành

Tiêu chuẩn RTRS CoC phân loại doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng đậu nành thành 5 nhóm loại hình tổ chức. Mức độ phức tạp của chuỗi càng cao thì yêu cầu áp dụng càng nhiều: mỗi nhóm phải đáp ứng yêu cầu chung, cộng thêm yêu cầu riêng theo hoạt động của mình.

Việc xác định đúng loại hình tổ chức là bước đầu tiên khi áp dụng tiêu chuẩn. Sau khi xác định loại hình, doanh nghiệp mới lựa chọn mô hình kiểm soát cốt lõi phù hợp.

2 Mô Hình Kiểm Soát Cốt Lõi Của Tiêu Chuẩn RTRS CoC

Tiêu chuẩn RTRS CoC có 2 mô hình kiểm soát cốt lõi bắt buộc chọn ít nhất một: Cân bằng khối lượng và Phân tách. Mô hình cốt lõi mô tả cách doanh nghiệp thiết lập liên kết, dù là vật lý hay hành chính, giữa lượng đậu nành chứng nhận nhận vào và công bố về sản phẩm cuối.

1. Mô hình Cân bằng khối lượng (Mass Balance)

Mô hình Cân bằng khối lượng cho phép trộn đậu nành RTRS với đậu nành thông thường trong quá trình lưu trữ và chế biến, với điều kiện kế toán khối lượng phải chính xác. Doanh nghiệp phải bảo đảm lượng sản phẩm công bố RTRS bán cho khách hàng không vượt quá lượng đậu nành chứng nhận đã nhận vào tại cơ sở, thông qua hệ thống kế toán liên tục. Một yêu cầu quan trọng của mô hình này là dữ liệu và khối lượng RTRS có hiệu lực 24 tháng kể từ ngày giao dịch được đăng ký trên Nền tảng Trực tuyến; nếu không phân bổ hết trong thời hạn này, dữ liệu sẽ hết hạn.

2. Mô hình Phân tách (Segregation)

Mô hình Phân tách yêu cầu đậu nành RTRS được tách biệt hoàn toàn về mặt vật lý khỏi đậu nành thông thường trong suốt quá trình lưu trữ, chế biến và vận chuyển. Doanh nghiệp phải xác định và ghi nhận mọi điểm trộn lẫn không kiểm soát tại cơ sở, đồng thời cung cấp sơ đồ mặt bằng thể hiện các điểm này. Mô hình Phân tách cho mức truy xuất nguồn gốc cao hơn, vì lượng đậu nành RTRS giao cho khách hàng khớp đúng với sản phẩm vật lý thực tế.

* Nguyên tắc kết nối 2 mô hình: doanh nghiệp phải dùng cùng mô hình với nhà cung cấp, hoặc hạ cấp từ Phân tách xuống Cân bằng khối lượng, không được nâng cấp theo chiều ngược lại.

Các Mô Hình Tùy Chọn Và Mô Hình Lean CoC của RTRS CoC

Ngoài 2 mô hình cốt lõi, tiêu chuẩn RTRS CoC cung cấp 4 mô hình tùy chọn và 1 mô hình theo ngữ cảnh. Doanh nghiệp áp dụng các mô hình này theo nhu cầu và đặc điểm riêng:

• Mô hình Đa cơ sở (Multi-site): cấp một chứng chỉ RTRS CoC bao trùm nhiều cơ sở thuộc cùng một tổ chức, vận hành qua Hệ thống Kiểm soát Nội bộ tập trung.
• Mô hình Không biến đổi gen (non-GMO): áp dụng cho tổ chức công bố sản phẩm không biến đổi gen, yêu cầu xét nghiệm PCR đạt hiệu suất phát hiện 0,1% và giữ mức GMO ngẫu nhiên dưới 0,9% khối lượng.
• Mô hình Cân bằng khối lượng theo quốc gia (CMB): cho phép cân bằng khối lượng giữa nhiều cơ sở trong cùng một quốc gia, do một tổ chức sở hữu và quản lý.
• Mô hình Tương thích EUDR: chỉ áp dụng cho đậu nành, hỗ trợ hệ thống thẩm định gồm thu thập thông tin, đánh giá rủi ro và giảm thiểu rủi ro khi đưa sản phẩm vào thị trường EU.
• Mô hình Lean CoC: mô hình theo ngữ cảnh, dành cho tổ chức xử lý sản phẩm chứa đậu nành nhúng như thức ăn chăn nuôi, thịt, sữa, trứng, bánh nướng, giúp công bố nguyên liệu đậu nành nhúng đạt chứng nhận RTRS.

Quy Trình Chứng Nhận RTRS CoC Cho Doanh Nghiệp

Chứng nhận RTRS CoC được cấp sau khi doanh nghiệp vượt qua đánh giá độc lập do tổ chức chứng nhận được RTRS ủy quyền thực hiện. Không tổ chức nào được công bố tuân thủ RTRS nếu chưa qua chứng nhận bên thứ ba. Quy trình đạt chứng nhận diễn ra theo 7 bước:

• Bước 1 – Xác định yêu cầu áp dụng: Doanh nghiệp xác định loại hình tổ chức của mình trong 5 nhóm, chọn mô hình cốt lõi (Cân bằng khối lượng hoặc Phân tách) và bổ sung mô hình tùy chọn nếu cần. Đây là bước quyết định phạm vi yêu cầu mà doanh nghiệp phải đáp ứng.
• Bước 2 – Xây dựng hệ thống tài liệu: Doanh nghiệp thiết lập thủ tục kiểm soát bằng văn bản, phân công người chịu trách nhiệm, thiết kế biểu mẫu ghi chép vật liệu, hệ số chuyển đổi và chứng từ bán hàng theo yêu cầu chung của tiêu chuẩn.
• Bước 3 – Đào tạo nhân sự: Tổ chức đào tạo cho ít nhất một người phụ trách mỗi năm về các yêu cầu áp dụng, và lưu hồ sơ đào tạo tối thiểu 5 năm.
• Bước 4 – Đánh giá nội bộ: Người đủ năng lực thực hiện đánh giá nội bộ, rà soát toàn bộ yêu cầu áp dụng và xử lý mọi điểm không phù hợp bằng hành động khắc phục trước khi mời đánh giá bên ngoài.
• Bước 5 – Ký hợp đồng và tham vấn công khai: Doanh nghiệp ký hợp đồng với tổ chức chứng nhận được RTRS ủy quyền. Tổ chức chứng nhận công bố ý định đánh giá trên website 2 tuần trước ngày đánh giá để lấy ý kiến các bên liên quan.
• Bước 6 – Đánh giá cấp chứng nhận: Chuyên gia đánh giá kiểm tra hồ sơ, hệ thống kế toán vật liệu, quan sát thực địa và phỏng vấn nhân sự. Mọi điểm không phù hợp nghiêm trọng phải được đóng trước khi cấp chứng chỉ; báo cáo tóm tắt công khai được đăng lên cơ sở dữ liệu RTRS trước khi chứng chỉ có hiệu lực.
• Bước 7 – Cấp chứng chỉ và duy trì hiệu lực: Chứng chỉ RTRS CoC có hiệu lực 5 năm. Trong thời gian này, doanh nghiệp phải trải qua đánh giá giám sát bắt buộc hàng năm; bản cập nhật tóm tắt công khai được đăng trong vòng 60 ngày sau buổi họp kết thúc đánh giá. Các tổ chức chứng nhận đều chịu sự công nhận của tổ chức công nhận quốc gia hoặc quốc tế, bảo đảm tính khách quan của toàn hệ thống.

Điều Kiện Doanh Nghiệp Phải Đáp Ứng Để Đạt Chứng Nhận RTRS CoC

Mọi tổ chức trong chuỗi cung ứng đều phải đáp ứng nhóm yêu cầu chung nếu muốn được cấp chứng chỉ RTRS CoC, bất kể áp dụng mô hình nào. Nhóm yêu cầu chung gồm 8 hạng mục:

• Thủ tục chung RTRS: xây dựng và duy trì thủ tục bằng văn bản, ghi rõ vai trò của người chịu trách nhiệm thực hiện.
• Kế hoạch đào tạo: tổ chức đào tạo hằng năm, ít nhất một người phụ trách được đào tạo mỗi năm, lưu hồ sơ tối thiểu 5 năm.
• Đánh giá nội bộ hằng năm: do người đủ năng lực thực hiện, bao trùm mọi yêu cầu áp dụng và xử lý điểm không phù hợp bằng hành động khắc phục.
• Kiểm soát nhà cung cấp: lập danh sách nhà cung cấp cập nhật, xác minh chứng chỉ còn hiệu lực trước khi mua bán.
• Hồ sơ vật liệu và sản phẩm: ghi chép đầu vào, đầu ra và hệ số chuyển đổi; lập báo cáo tổng hợp khối lượng hằng năm.
• Chứng từ bán hàng: hóa đơn ghi rõ mô hình cốt lõi RTRS áp dụng và số chứng chỉ RTRS CoC của tổ chức.
• Nền tảng Trực tuyến: đăng ký mọi giao dịch vật liệu vật lý trong cùng năm dương lịch; tín chỉ RTRS và sản phẩm vật lý là hai dòng riêng biệt, không được chuyển đổi lẫn nhau.
• Sử dụng logo và công bố: áp dụng logo và công bố RTRS đúng theo Chính sách Sử dụng Logo và Công bố RTRS.

Lợi Ích Của Chứng Nhận Chuỗi Hành Trình Sản Phẩm Đậu Nành RTRS CoC

Chứng nhận RTRS CoC mang lại 4 nhóm lợi ích cho doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng đậu nành:

• Truy xuất nguồn gốc minh bạch: hệ thống hồ sơ và Nền tảng Trực tuyến ghi nhận toàn bộ giao dịch, cho phép chứng minh nguồn gốc đậu nành từ nông trại đến sản phẩm cuối.
• Quyền công bố RTRS: doanh nghiệp được sử dụng logo và công bố RTRS trên sản phẩm, tăng giá trị thương hiệu với khách hàng quan tâm đến tính bền vững.
• Tiếp cận thị trường châu Âu: mô-đun EUDR hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ thẩm định khi đưa đậu nành vào thị trường EU, nơi ưu tiên nguồn cung không phá rừng.
• Kết nối chuỗi giá trị bền vững: tính đến nay hệ thống RTRS đã có gần 500 cơ sở và 8 triệu tấn đậu nành được chứng nhận, tạo mạng lưới cung ứng có trách nhiệm toàn cầu.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Chứng Nhận RTRS CoC

1. Chứng nhận RTRS CoC khác gì Tiêu chuẩn Sản xuất Đậu nành có Trách nhiệm RTRS?

Khác về đối tượng và khâu kiểm soát. Tiêu chuẩn Sản xuất áp dụng cho nông dân và trang trại ở khâu canh tác. Chứng nhận RTRS CoC áp dụng cho doanh nghiệp thu mua, chế biến và thương mại ở các khâu phía sau, nhằm kiểm soát dòng vật liệu và bảo đảm truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng.

2. Doanh nghiệp phải lưu hồ sơ RTRS CoC trong bao lâu?

Tối thiểu 5 năm. Yêu cầu này áp dụng cho mọi hồ sơ liên quan, bao gồm hồ sơ đào tạo, hồ sơ vật liệu, chứng từ bán hàng và hồ sơ hiệu chuẩn thiết bị đo lường.

3. Tín chỉ RTRS có thay thế được chứng nhận RTRS CoC không?

Không, vì đây là hai cơ chế khác nhau. Tín chỉ RTRS (RTRS Credits) là một hình thức mua bán trên giấy tờ: mỗi tín chỉ tương ứng với một tấn đậu nành đã được chứng nhận RTRS. Doanh nghiệp mua tín chỉ để hỗ trợ tài chính cho nông dân sản xuất đậu nành bền vững, nhưng không nhận về hạt đậu nành thực tế. Đậu nành họ dùng trong sản xuất vẫn là đậu nành thông thường.

Chứng nhận RTRS CoC thì ngược lại. Chứng nhận này áp dụng khi doanh nghiệp mua, chế biến và bán chính lô đậu nành RTRS vật lý, đi qua chuỗi cung ứng. Vì vậy, doanh nghiệp muốn xử lý dòng đậu nành RTRS vật lý bắt buộc phải có chứng nhận RTRS CoC; mua RTRS Credits không thay thế được yêu cầu này.

Ngoài ra, hai luồng này tách biệt và loại trừ lẫn nhau: doanh nghiệp mua đậu nành RTRS vật lý không được tạo thêm tín chỉ RTRS tương ứng cho cùng khối lượng đó.

LIÊN HỆ TƯ VẤN

Tiêu chuẩn RTRS CoC là công cụ giúp doanh nghiệp Việt Nam kiểm soát chuỗi cung ứng đậu nành và đáp ứng đòi hỏi truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế. Vui lòng liên hệ với KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com nếu doanh nghiệp của bạn đang có nhu cầu Chứng nhận RTRS CoC.