Danh Sách Các Tiêu Chuẩn An Toàn Thực Phẩm Phổ Biến Nhất Hiện Nay

Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là tập hợp các yêu cầu giúp doanh nghiệp kiểm soát mối nguy trong suốt chuỗi cung ứng, từ nuôi trồng đến bàn ăn. Trong bối cảnh năm 2025, toàn quốc ghi nhận 84 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.301 người mắc (Theo thống kê của Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế), việc áp dụng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm trở thành yêu cầu cấp thiết. Bài viết của KNA CERT tổng hợp 8 tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm phổ biến nhất, cách lựa chọn phù hợp và quy định pháp luật Việt Nam liên quan để doanh nghiệp định hướng rõ ràng.

Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là gì?

Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là hệ thống các quy tắc và yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo đảm thực phẩm không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Các tiêu chuẩn này kiểm soát ba nhóm mối nguy chính: mối nguy sinh học (vi khuẩn, virus, ký sinh trùng), mối nguy hóa học (dư lượng thuốc, phụ gia, kim loại nặng) và mối nguy vật lý (mảnh kim loại, thủy tinh, sạn).

Thuật ngữ tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm thường được dùng với cùng ý nghĩa. Từ “vệ sinh” nhấn mạnh khâu làm sạch và điều kiện sản xuất, còn từ “an toàn” bao quát toàn bộ quá trình kiểm soát mối nguy. Cả hai đều hướng tới một mục tiêu chung: đưa thực phẩm an toàn đến người tiêu dùng.

Các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm nền tảng

Các tiêu chuẩn nền tảng là nhóm tiêu chuẩn đặt cơ sở cho mọi hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Ba tiêu chuẩn tiêu biểu nhất trong nhóm này gồm Codex Alimentarius, HACCP và ISO 22000. Doanh nghiệp thường bắt đầu từ đây trước khi hướng tới các chứng nhận cao hơn.

1. Codex Alimentarius – Bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế

Codex Alimentarius là bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đồng xây dựng. Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm của Codex (CXC 1-1969, sửa đổi năm 2020) là tài liệu tham chiếu cho hầu hết các tiêu chuẩn về sau. Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, dựa vào Codex để xây dựng quy chuẩn nội địa.

2. HACCP – Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn

HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point) là hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn trong quá trình sản xuất. Đây là một tiêu chuẩn độc lập, có thể được đánh giá và cấp chứng nhận riêng. Đồng thời, các nguyên tắc HACCP cũng được tích hợp làm nền tảng cho nhiều tiêu chuẩn khác. HACCP tập trung phòng ngừa chủ động tại các công đoạn trọng yếu, thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng. Hệ thống vận hành theo 7 nguyên tắc, từ phân tích mối nguy đến lưu trữ hồ sơ. Tại Việt Nam, HACCP được áp dụng theo tiêu chuẩn TCVN 5603:2023.

3. ISO 22000 – Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm quốc tế

ISO 22000 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành, với phiên bản hiện hành là ISO 22000:2018. Tiêu chuẩn kết hợp nguyên tắc HACCP với cấu trúc quản lý của ISO 9001. Nhờ vậy, ISO 22000 áp dụng cho mọi tổ chức trong chuỗi thực phẩm, từ trang trại, nhà máy chế biến đến đơn vị vận chuyển và dịch vụ ăn uống. Bản thân ISO 22000 chưa được Tổ chức Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu (GFSI) công nhận, dẫn đến sự ra đời của nhóm tiêu chuẩn tiếp theo.

Các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm được GFSI công nhận

Các tiêu chuẩn được GFSI công nhận là nhóm tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các tập đoàn bán lẻ lớn trên toàn cầu. GFSI (Global Food Safety Initiative – Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu) là mạng lưới quốc tế thiết lập chuẩn mực khắt khe và đánh giá tương đương giữa các tiêu chuẩn. Bốn tiêu chuẩn được công nhận phổ biến nhất gồm FSSC 22000, BRCGS Food, IFS Food và SQF, được tóm tắt trong bảng dưới đây.

1. FSSC 22000

FSSC 22000 (Food Safety System Certification) là tiêu chuẩn do Hiệp hội Chứng nhận An toàn Thực phẩm tại Hà Lan phát triển. Tiêu chuẩn kết hợp ISO 22000, các chương trình tiên quyết theo ngành và yêu cầu bổ sung của GFSI. Phiên bản mới nhất là Version 7, ban hành ngày 1 tháng 5 năm 2026, thay thế cho Version 6. Phiên bản này cập nhật bộ tiêu chuẩn ISO 22002-x:2025, bổ sung yêu cầu về phát triển bền vững, văn hóa an toàn và chất lượng thực phẩm, cùng kiểm soát gian lận và phòng vệ thực phẩm. Doanh nghiệp đang áp dụng Version 6 được phép chuyển đổi đến ngày 30 tháng 4 năm 2027.

2. BRCGS Food

BRCGS Food là tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm do Hiệp hội Bán lẻ Anh Quốc thiết lập. Đây là tiêu chuẩn gần như bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn xuất khẩu vào thị trường Vương quốc Anh và phần lớn châu Âu. BRCGS kiểm soát chi tiết từ vệ sinh nhà xưởng, sản phẩm, quy trình vận hành đến năng lực nhân sự. Phiên bản hiện hành là Issue 9, áp dụng đánh giá từ tháng 2 năm 2023, với yêu cầu cao hơn về văn hóa an toàn thực phẩm.

3. IFS Food

IFS Food (International Featured Standards) là tiêu chuẩn do các nhà bán lẻ Đức và Pháp xây dựng, với phiên bản hiện hành là Version 8 ban hành năm 2023. Tiêu chuẩn được ưa chuộng tại thị trường Trung Âu như Đức, Pháp và Ý. IFS Food tập trung đánh giá năng lực xử lý quy trình của nhà sản xuất, bảo đảm an toàn và tính đồng nhất khi gia công sản phẩm cho các thương hiệu lớn.

4. SQF

SQF (Safe Quality Food) là tiêu chuẩn do Viện Tiếp thị Thực phẩm (FMI) của Mỹ quản lý. SQF phổ biến nhất tại khu vực Bắc Mỹ và Úc. Điểm đặc biệt của SQF là chia thành nhiều cấp độ, từ an toàn thực phẩm cơ bản đến tích hợp quản lý chất lượng cao cấp. Tiêu chuẩn đang chuyển từ Edition 9 sang Edition 10 trong năm 2026. Bốn tiêu chuẩn trên đều tập trung ở khâu nhà máy chế biến; để kiểm soát an toàn từ gốc, doanh nghiệp cần thêm nhóm tiêu chuẩn thực hành tốt.

Các tiêu chuẩn thực hành tốt trong an toàn thực phẩm

Các tiêu chuẩn thực hành tốt là nhóm tiêu chuẩn kiểm soát an toàn ngay tại khâu sản xuất và nuôi trồng. Ba tiêu chuẩn tiêu biểu gồm GMP, GlobalGAP và VietGAP. Nhóm này thường là điều kiện tiên quyết trước khi doanh nghiệp xây dựng các hệ thống quản lý cao hơn.

1. GMP – Thực hành sản xuất tốt

GMP (Good Manufacturing Practices) là hệ thống quy định về điều kiện vệ sinh, thiết kế nhà xưởng, kiểm soát thiết bị và con người trong sản xuất. GMP là điều kiện tiên quyết bắt buộc trước khi một cơ sở xây dựng hệ thống HACCP hay ISO 22000. Tại Việt Nam, GMP bắt buộc đối với cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

2. GlobalGAP – Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu

GlobalGAP (Global Good Agricultural Practice) là tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt, quản lý an toàn ngay từ khâu nuôi trồng tại trang trại, với bộ tiêu chuẩn IFA phiên bản 6. Khác với các tiêu chuẩn tập trung ở nhà máy, GlobalGAP kiểm soát chặt việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nguồn nước và phúc lợi của người lao động.

3. VietGAP – Thực hành nông nghiệp tốt tại Việt Nam

VietGAP là tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt tại Việt Nam, áp dụng cho trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. VietGAP phù hợp với doanh nghiệp hướng tới thị trường nội địa và bước đầu chuẩn hóa quy trình sản xuất. Với nhiều nhóm tiêu chuẩn như vậy, câu hỏi đặt ra là doanh nghiệp nên lựa chọn tiêu chuẩn nào.

HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA

Doanh nghiệp nên lựa chọn tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nào?

Việc quyết định áp dụng tiêu chuẩn nào không chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà còn là một chiến lược kinh doanh quan trọng. Tùy thuộc vào thị trường mục tiêu và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, bạn có thể lựa chọn hướng đi phù hợp nhất để tối ưu chi phí và cơ hội cạnh tranh.

1. Lựa chọn theo định hướng thị trường xuất khẩu

Nếu mục tiêu của doanh nghiệp là vươn tầm quốc tế, việc sở hữu các chứng nhận được GFSI (Sáng kiến An toàn Thực phẩm Toàn cầu) công nhận mang lại lợi thế lớn:

• Thị trường Anh Quốc: Chứng nhận BRCGS Food được xem là “tấm vé thông hành” để đưa hàng hóa vào hệ thống bán lẻ và phân phối tại Anh.
• Thị trường Trung Âu (Đức, Pháp, Ý…): Các doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn tiêu chuẩn IFS Food. Đây là yêu cầu khắt khe từ các nhà bán lẻ lớn tại khu vực này nhằm kiểm soát chất lượng thực phẩm đồng nhất.
• Thị trường Bắc Mỹ (Mỹ, Canada): Tiêu chuẩn SQF rất được ưa chuộng. Chứng nhận này giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin về sự an toàn và chất lượng với các đối tác Mỹ.
• Phạm vi toàn cầu & Doanh nghiệp đa quốc gia: FSSC 22000 là sự lựa chọn tối ưu cho các đơn vị có quy mô lớn hoặc đã vận hành sẵn hệ thống ISO 9001. Tiêu chuẩn này có tính tích hợp cao, giúp quản trị rủi ro một cách toàn diện và chuyên nghiệp trên phạm vi quốc tế.

2. Lựa chọn theo lộ trình phát triển và quy mô

Đối với các doanh nghiệp đang trong quá trình hoàn thiện bộ máy hoặc phục vụ thị trường nội địa, lộ trình sau đây thường được áp dụng:

• Giai đoạn khởi đầu (Xây dựng nền tảng): Các cơ sở sản xuất mới nên bắt đầu bằng việc chuẩn hóa quy trình thông qua GMP (Thực hành sản xuất tốt) và HACCP (Phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn). Đây là hai nền tảng cốt lõi để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cơ bản.
• Giai đoạn chuẩn hóa (Nâng cấp hệ thống): Sau khi đã vận hành ổn định HACCP, doanh nghiệp nên tiến tới chứng nhận ISO 22000. Đây là tiêu chuẩn mang tính biểu tượng toàn cầu, giúp nâng tầm thương hiệu và dễ dàng chuyển đổi sang các tiêu chuẩn cao cấp hơn như FSSC 22000 sau này.

* Lưu ý: Dù lựa chọn theo đuổi bất kỳ chứng nhận quốc tế nào, doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo tuân thủ tuyệt đối khung pháp luật về an toàn thực phẩm của Việt Nam. Đây là điều kiện tiên quyết trước khi tính đến các bước tiến xa hơn trên thị trường quốc tế.

Quy định pháp luật Việt Nam về an toàn thực phẩm

Tại Việt Nam, an toàn thực phẩm được điều chỉnh bởi Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12, ban hành ngày 17 tháng 6 năm 2010. Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành luật này.

Cơ sở đã có chứng nhận GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC hoặc FSSC 22000 còn hiệu lực sẽ không thuộc diện phải xin Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, theo Điều 12 Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế vì vậy giúp doanh nghiệp tiết kiệm thủ tục pháp lý.

Ở chiều ngược lại, hành vi vi phạm bị xử phạt theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, được sửa đổi và bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP. Mức phạt có thể lên tới 7 lần giá trị thực phẩm vi phạm, cho thấy việc tuân thủ tiêu chuẩn không còn là lựa chọn tùy ý.

Tại sao doanh nghiệp cần áp dụng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm?

Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, việc áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm (ATTP) không còn là sự lựa chọn tự nguyện mà đã trở thành yếu tố sống còn. Một hệ thống quản lý chất lượng chuẩn mực mang lại 4 lợi ích chiến lược sau đây:

1. Bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và uy tín cốt lõi

Việc áp dụng tiêu chuẩn giúp kiểm soát chặt chẽ các mối nguy từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm, từ đó:

• Ngăn ngừa rủi ro ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm.
• Xây dựng niềm tin vững chắc với khách hàng, giúp thương hiệu trụ vững trước những khủng hoảng về chất lượng.

2. Đảm bảo tuân thủ pháp lý và giảm thiểu rủi ro vận hành

Thượng tôn pháp luật là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp hoạt động ổn định. Khi có hệ thống chuẩn mực:

• Doanh nghiệp dễ dàng đáp ứng các quy định khắt khe của cơ quan quản lý nhà nước.
• Tránh được các rủi ro về mặt pháp lý như: bị xử phạt hành chính, đình chỉ sản xuất hoặc thu hồi sản phẩm, gây thiệt hại lớn về tài chính.

3. “Chìa khóa” mở cửa các thị trường quốc tế khó tính

Nếu doanh nghiệp có tham vọng xuất khẩu, các chứng nhận quốc tế chính là “tấm hộ chiếu” quyền lực:

• Giúp sản phẩm vượt qua hàng rào kỹ thuật của các thị trường cao cấp như Châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản.
• Tăng lợi thế cạnh tranh khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi mà các đối tác lớn chỉ làm việc với những đơn vị có chứng nhận ATTP uy tín.

4. Tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị

Nhiều doanh nghiệp lo ngại về chi phí áp dụng, nhưng thực tế đây là khoản đầu tư sinh lời dài hạn nhờ:

• Giảm thiểu lãng phí: Kiểm soát tốt quy trình giúp giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi, hỏng và tiết kiệm nguyên vật liệu.
• Ổn định chất lượng: Quy trình hóa giúp chất lượng sản phẩm luôn đồng nhất, không phụ thuộc quá nhiều vào cảm tính cá nhân.
• Nâng tầm thương hiệu: Một doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế luôn có giá trị định vị cao hơn trên thị trường, dễ dàng tiếp cận các khách hàng lớn và tiềm năng.

LIÊN HỆ TƯ VẤN

Trên đây là các thông tin xoay quanh tiêu chuẩn về sinh an toàn thực phẩm. Hãy liên hệ KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để được hỗ trợ áp dụng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm phù hợp cho doanh nghiệp của bạn.