ETI Base Code là bộ quy tắc ứng xử lao động nền tảng do Ethical Trading Initiative (ETI) xây dựng dựa trên các công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), quy định 9 nguyên tắc tối thiểu về điều kiện làm việc mà doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu phải tuân thủ. Bộ quy tắc này không cấp chứng chỉ trực tiếp mà đóng vai trò căn cứ tham chiếu cho nhiều chương trình đánh giá trách nhiệm xã hội, tiêu biểu nhất là SMETA. Bài viết của KNA CERT phân tích nguồn gốc, 9 nguyên tắc cốt lõi và phạm vi áp dụng thực tế của bộ quy tắc này.
ETI Base Code Là Gì Và Do Tổ Chức Nào Xây Dựng?
ETI Base Code là bộ quy tắc ứng xử lao động quốc tế do Ethical Trading Initiative (ETI) — liên minh ba bên gồm doanh nghiệp, công đoàn và tổ chức phi chính phủ (NGO), thành lập năm 1998 tại London (Anh) — xây dựng và công bố. Bộ quy tắc dựa trên các công ước cốt lõi của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đặt ra tiêu chuẩn tối thiểu, không phải tối đa, về điều kiện lao động trong chuỗi cung ứng.
1. Ethical Trading Initiative (ETI) là tổ chức gì?
ETI hoạt động theo mô hình tripartite (ba bên) hiếm gặp: thành viên bao gồm cả nhãn hàng/nhà bán lẻ, công đoàn quốc tế và các NGO nhân quyền, cùng thương lượng và đồng thuận trên một bộ quy tắc chung thay vì để mỗi doanh nghiệp tự soạn code riêng. Sứ mệnh công khai của ETI là “vì quyền con người, vì doanh nghiệp tốt hơn” (for human rights, for better business), hướng tới một thế giới nơi người lao động không bị bóc lột hay phân biệt đối xử.
2. ETI Base Code được xây dựng dựa trên nền tảng pháp lý nào?
Bộ quy tắc được xây dựng trên nền tảng các công ước của ILO — cơ quan Liên Hợp Quốc chuyên trách về lao động. Đây là lý do ETI Base Code được nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế công nhận, kể cả trong các khung pháp lý về chống nô lệ hiện đại (như Modern Slavery Act của Anh) và các nguyên tắc hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và nhân quyền (UN Guiding Principles).
9 Nguyên Tắc Cốt Lõi Của ETI Base Code Gồm Những Gì?
ETI Base Code gồm 9 nguyên tắc bao trùm toàn bộ quan hệ lao động: từ tuyển dụng tự nguyện, quyền tự do hiệp hội, điều kiện làm việc an toàn, đến trả lương đủ sống, giới hạn giờ làm và cấm mọi hình thức phân biệt đối xử hay ngược đãi. Các nguyên tắc này áp dụng đồng thời cho mọi cấp bậc lao động trong chuỗi cung ứng.
| STT | Nguyên tắc | Yêu cầu chính |
| 1 | Việc làm được tự nguyện lựa chọn | Không lao động cưỡng bức, ràng buộc hoặc lao động tù nhân không tự nguyện; người lao động (NLĐ) không bị giữ giấy tờ tùy thân/tiền đặt cọc, được tự do nghỉ việc sau khi báo trước hợp lý. |
| 2 | Tự do hiệp hội và quyền thương lượng tập thể | NLĐ có quyền gia nhập/thành lập công đoàn, thương lượng tập thể; nơi luật hạn chế quyền này, doanh nghiệp phải tạo điều kiện cho hình thức đại diện độc lập song song. |
| 3 | Điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh | Môi trường làm việc an toàn, đào tạo an toàn lao động định kỳ, nước sạch, ký túc xá đạt chuẩn (nếu có). |
| 4 | Không sử dụng lao động trẻ em | Tuổi lao động tối thiểu theo Công ước ILO 138 (thường 15 tuổi, một số nước đang phát triển là 14); cấm việc nguy hiểm với người dưới 18 tuổi, có cơ chế khắc phục khi phát hiện vi phạm. |
| 5 | Trả lương đủ sống | Lương và phúc lợi cho tuần làm chuẩn phải đạt tối thiểu theo luật hoặc mức chuẩn ngành (lấy mức cao hơn), luôn đủ trang trải nhu cầu cơ bản. |
| 6 | Giờ làm việc không vượt quá quy định | Không làm thường xuyên quá 48 giờ/tuần; làm thêm giờ tối đa 12 giờ/tuần và trên cơ sở tự nguyện; ít nhất 1 ngày nghỉ trong mỗi 7 ngày. |
| 7 | Không phân biệt đối xử | Tuyển dụng, đãi ngộ, đào tạo, thăng tiến, chấm dứt hợp đồng không dựa trên chủng tộc, quốc tịch, tôn giáo, tuổi, khuyết tật, giới tính, tình trạng hôn nhân, xu hướng tính dục, thành viên công đoàn hay quan điểm chính trị. |
| 8 | Quan hệ lao động chính thức được đảm bảo | Không né tránh nghĩa vụ với NLĐ qua hợp đồng khoán việc, thầu phụ hoặc hình thức phi chính thức nhằm lách luật lao động. |
| 9 | Không dung túng hành vi ngược đãi, vô nhân đạo | Nghiêm cấm lạm dụng thể chất, đe dọa bạo lực, quấy rối tình dục hoặc hình thức khác, lăng mạ bằng lời nói và mọi hành vi đe dọa NLĐ. |
ETI Base Code Khác Gì So Với Các Bộ Quy Tắc Ứng Xử Khác?
ETI Base Code là một bộ quy tắc lao động nền (baseline code), không phải tiêu chuẩn hệ thống quản lý có thể chứng nhận như ISO. Việc tuân thủ được xác minh thông qua đánh giá xã hội của bên thứ ba (ví dụ SMETA), cho ra báo cáo đánh giá và kế hoạch hành động khắc phục, chứ không cấp chứng chỉ mang tên ETI.
ETI Base Code có phải là một chứng chỉ có thể đạt được không?
Không. ETI không cấp chứng chỉ cho doanh nghiệp áp dụng Base Code. Đây thuần túy là văn bản quy định nguyên tắc; việc doanh nghiệp có tuân thủ hay không được xác minh gián tiếp thông qua các cuộc đánh giá thực địa (social audit) như SMETA, dựa trên chính 9 nguyên tắc này kết hợp luật pháp sở tại.
Những Tiêu Chuẩn Và Hệ Thống Đánh Giá CSR Nào Sử Dụng ETI Base Code Làm Căn Cứ Chính?
SMETA (Sedex) là hệ thống đánh giá xây dựng trực tiếp trên ETI Base Code. Nhiều tập đoàn bán lẻ quốc tế là thành viên doanh nghiệp của ETI — như Inditex và Associated British Foods (thương hiệu Primark) — cũng áp dụng nguyên vẹn ETI Base Code làm nền tảng cho Bộ quy tắc ứng xử (Code of Conduct) riêng dành cho chuỗi cung ứng của mình.
Nhóm 1: Xây dựng trực tiếp trên ETI Base Code
| Tiêu chuẩn | Mối liên hệ với ETI Base Code |
| SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit) | Trụ cột 1 (Tiêu chuẩn lao động) trong phương pháp đánh giá SMETA được xây dựng dựa trực tiếp trên 9 nguyên tắc ETI Base Code, kết hợp luật lao động sở tại. |
| Bộ quy tắc ứng xử nhà cung cấp của Inditex (Zara, Bershka, Pull&Bear…) | Sau khi gia nhập ETI năm 2005, Inditex chính thức tích hợp nguyên vẹn ETI Base Code vào Bộ quy tắc ứng xử dành cho nhà sản xuất và nhà cung cấp (Code of Conduct for Manufacturers and Suppliers). |
| Bộ quy tắc ứng xử của Associated British Foods (thương hiệu Primark) | Associated British Foods là thành viên doanh nghiệp của ETI, áp dụng ETI Base Code làm nền tảng cho yêu cầu tuân thủ lao động với chuỗi cung ứng của Primark. |
| Bộ quy tắc ứng xử của các nhà bán lẻ Anh khác là thành viên ETI (Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s, ASDA…) | Là thành viên lâu năm của ETI, các tập đoàn này cam kết công khai áp dụng ETI Base Code làm tiêu chuẩn lao động tối thiểu cho chuỗi cung ứng toàn cầu. |
Nhóm 2: Cùng nền tảng công ước ILO nhưng xây dựng độc lập với ETI Base Code
Một số hệ thống đánh giá CSR phổ biến khác có nội dung tương đồng cao với ETI Base Code vì cùng bắt nguồn từ các công ước ILO, Tuyên ngôn Nhân quyền (UDHR) và UN Global Compact — nhưng đây là các bộ quy tắc được xây dựng độc lập, không dẫn chiếu trực tiếp ETI Base Code. Cần phân biệt rõ nhóm này với Nhóm 1 để tránh nhầm lẫn khi tư vấn khách hàng.
| Tiêu chuẩn | Nền tảng xây dựng | Ghi chú |
| amfori BSCI Code of Conduct | Công ước ILO, Tuyên ngôn Nhân quyền UN, UN Global Compact, Nguyên tắc hướng dẫn LHQ về kinh doanh và nhân quyền | Xây dựng song song, độc lập với ETI; không dẫn chiếu trực tiếp ETI Base Code trong văn bản chính thức. |
| SA8000 (Social Accountability International) | ILO, UDHR, Công ước LHQ về quyền trẻ em | Thành lập độc lập năm 1997; đi kèm chứng nhận theo hệ thống quản lý, khác với ETI Base Code (không cấp chứng chỉ). |
| WRAP (Worldwide Responsible Accredited Production) | Bộ 12 nguyên tắc riêng, cùng gốc công ước ILO | Chương trình chứng nhận riêng, phổ biến trong ngành may mặc tại Mỹ. |
Doanh Nghiệp Việt Nam Cần Lưu Ý Gì Khi Áp Dụng ETI Base Code?
ETI Base Code không phải là yêu cầu pháp lý bắt buộc theo luật Việt Nam, mà là yêu cầu mang tính hợp đồng từ các nhãn hàng, nhà nhập khẩu châu Âu — đặc biệt phổ biến trong ngành dệt may, da giày, nông sản, đồ gỗ xuất khẩu sang Anh và EU thông qua yêu cầu đánh giá SMETA.
Để chuẩn bị tốt, doanh nghiệp nên:
- Rà soát khoảng trống (gap assessment): đối chiếu thực trạng nhà máy với từng nguyên tắc trong 9 nguyên tắc, đặc biệt các điểm dễ phát sinh lỗi như giờ làm thêm, hồ sơ chấm công, hợp đồng lao động thời vụ.
- Chuẩn hóa hồ sơ: hợp đồng lao động, bảng lương, sổ chấm công, hồ sơ đào tạo an toàn lao động cần đầy đủ và nhất quán với thực tế vận hành.
- Chuẩn bị cho phỏng vấn công nhân: đây là kênh xác minh quan trọng trong các cuộc đánh giá dựa trên ETI Base Code, đặc biệt với các nguyên tắc về tự do hiệp hội và không ngược đãi.
- Xây dựng chính sách bằng văn bản: chính sách chống phân biệt đối xử, chống quấy rối, và cơ chế khiếu nại nội bộ cần được lập thành văn bản và phổ biến tới người lao động.
Nếu doanh nghiệp chuẩn bị cho một đợt đánh giá SMETA đối chiếu với ETI Base Code, KNA CERT có thể hỗ trợ rà soát hồ sơ và chuẩn hóa quy trình trước khi đánh giá chính thức diễn ra.
Câu Hỏi Thường Gặp Về ETI Base Code
1. ETI Base Code khác gì với ETI (Ethical Trading Initiative)?
ETI là tổ chức (liên minh doanh nghiệp – công đoàn – NGO); Base Code là văn bản quy tắc do tổ chức này xây dựng và công bố.
2. ETI Base Code có bắt buộc theo pháp luật Việt Nam không?
Không. Đây là yêu cầu tự nguyện theo hợp đồng thương mại với đối tác quốc tế, không phải quy định trong Bộ luật Lao động Việt Nam, dù nhiều nguyên tắc có nội dung tương đồng với luật lao động hiện hành.
3. Doanh nghiệp có thể tự công bố tuân thủ ETI Base Code, hay bắt buộc phải qua đánh giá bên thứ ba?
Phần lớn nhãn hàng và nhà nhập khẩu châu Âu yêu cầu xác minh độc lập qua đánh giá bên thứ ba như SMETA, thay vì chấp nhận tự công bố (self-declaration).
4. Bản ETI Base Code hiện hành có phiên bản đánh số không?
Không. ETI Base Code không có hệ thống đánh số phiên bản; bản văn bản chính thức đang lưu hành công khai trên website ETI mang bản quyền năm 2018 và giữ nguyên nội dung 9 nguyên tắc kể từ khi ban hành.
Tóm lại, ETI Base Code là nền tảng đạo đức lao động trong chuỗi cung ứng toàn cầu, được sử dụng phổ biến đặc biệt với các đối tác châu Âu. Nắm vững 9 nguyên tắc cốt lõi giúp doanh nghiệp chủ động rà soát khoảng trống tuân thủ, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và giảm rủi ro trước các đợt đánh giá thực tế. Nếu cần hỗ trợ rà soát và chuẩn bị hồ sơ trước đánh giá SMETA đối chiếu với ETI Base Code, đội ngũ KNA CERT sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp. Liên hệ với KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để biết thêm thông tin chi tiết
Hỏi đáp
0 Bình luận