EUDR là gì? Tất tần tật Quy định chống phá rừng EU mới nhất (2023/1115)

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và mất đa dạng sinh học ngày càng trở nên nghiêm trọng, Liên minh châu Âu (EU) đã có một bước đi quyết liệt thông qua EUDR – EU Deforestation Regulation. Vậy EUDR là gì và tại sao nó lại trở thành một chủ đề nóng, thu hút sự quan tâm đặc biệt của các doanh nghiệp toàn cầu, nhất là những đơn vị có hoạt động xuất khẩu sang thị trường EU?  

EUDR là viết tắt của từ gì? 

EUDR, viết tắt của EU Deforestation-free Regulation, là Quy định về Chuỗi cung ứng không gây mất rừng của Liên minh châu Âu. Đây là một văn bản pháp luật EUDR mang tính cách mạng, được Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu chính thức thông qua vào ngày 31 tháng 5 năm 2023 và công bố trên Tạp chí Chính thức của EU vào ngày 9 tháng 6 năm 2023, với mã số Quy định (EU) 2023/1115. Quy định này sẽ có hiệu lực từ ngày 29 tháng 6 năm 2023. 

Bối cảnh ra đời của EUDR và sự kế thừa từ các quy định trước 

EUDR không ra đời một cách ngẫu nhiên. Nó là một phần của Thỏa thuận Xanh châu Âu (EU Green Deal) – một kế hoạch tổng thể nhằm đưa châu Âu trở thành lục địa trung hòa carbon đầu tiên vào năm 2050. Đồng thời, EUDR cũng kế thừa và mở rộng phạm vi so với Quy định về Gỗ của EU (EU Timber Regulation – EUTR), vốn chỉ tập trung vào tính hợp pháp của gỗ. EUDR đi xa hơn EUTR bằng cách yêu cầu cả tính hợp pháp và tính không gây mất rừng, đồng thời áp dụng cho nhiều loại hàng hóa hơn, không chỉ riêng gỗ. Quá trình xây dựng EUDR đã trải qua nhiều vòng tham vấn cộng đồng, lấy ý kiến từ các bên liên quan, bao gồm doanh nghiệp, tổ chức xã hội dân sự và các quốc gia đối tác, nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của quy định. 

Mục tiêu cốt lõi và tầm nhìn chiến lược của Quy định EUDR 

Mục tiêu hàng đầu của Quy định chống phá rừng EUDR là giảm thiểu sự đóng góp của EU vào nạn phá rừng và suy thoái rừng trên toàn cầu. EU là một trong những thị trường tiêu thụ lớn các mặt hàng thường liên quan đến phá rừng. Bằng cách yêu cầu các sản phẩm nhập khẩu và tiêu thụ tại EU phải chứng minh được nguồn gốc “sạch” – tức là không được sản xuất trên đất bị phá rừng sau ngày 31 tháng 12 năm 2020, và tuân thủ luật pháp của nước sở tại – EUDR mong muốn: 

• Ngăn chặn phá rừng và suy thoái rừng: Giảm thiểu dấu chân tiêu dùng của EU đối với đất đai và khuyến khích tiêu thụ các sản phẩm “không gây mất rừng”. 

• Bảo vệ đa dạng sinh học: Rừng là mái nhà của phần lớn các loài sinh vật trên cạn. Bảo vệ rừng đồng nghĩa với bảo vệ đa dạng sinh học. 

• Chống biến đổi khí hậu: Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ CO2. Phá rừng làm gia tăng phát thải khí nhà kính. 

• Thúc đẩy thương mại bền vững: Khuyến khích các chuỗi cung ứng có trách nhiệm, minh bạch và bền vững trên toàn cầu. 

7 nhóm hàng hóa và sản phẩm phái sinh chịu sự điều chỉnh của Tiêu chuẩn EUDR 

Quy định chống phá rừng châu Âu EUDR hiện tại tập trung vào 7 nhóm hàng hóa chính và các sản phẩm phái sinh từ chúng, được xác định là có nguy cơ cao liên quan đến nạn phá rừng và suy thoái rừng toàn cầu. Danh mục này sẽ được xem xét và có thể mở rộng trong tương lai. 

• Gỗ (Wood): Bao gồm gỗ tròn, gỗ xẻ, ván gỗ, bột giấy, giấy, đồ nội thất, than củi, và nhiều sản phẩm khác có nguồn gốc từ gỗ. Lý do: Khai thác gỗ bất hợp pháp và không bền vững là một nguyên nhân chính gây mất rừng. 

• Cao su (Rubber): Bao gồm cao su tự nhiên dưới nhiều dạng khác nhau và các sản phẩm như lốp xe, găng tay. Lý do: Việc mở rộng các đồn điền cao su thường dẫn đến chuyển đổi đất rừng. 

• Dầu cọ (Palm Oil): Bao gồm dầu cọ thô, dầu hạt cọ và nhiều dẫn xuất được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm, mỹ phẩm, nhiên liệu sinh học. Lý do: Các đồn điền cọ dầu quy mô lớn là nguyên nhân chính gây mất rừng nhiệt đới, đặc biệt ở Đông Nam Á. 

• Đậu nành (Soya): Bao gồm hạt đậu nành, bột đậu nành (thường dùng làm thức ăn chăn nuôi), dầu đậu nành. Lý do: Nhu cầu đậu nành toàn cầu, đặc biệt cho ngành chăn nuôi, đã thúc đẩy việc mở rộng diện tích trồng trọt vào các vùng rừng và savan. 

• Cà phê (Coffee): Bao gồm hạt cà phê (chưa rang, đã rang), cà phê hòa tan. Lý do: Một số phương thức canh tác cà phê, đặc biệt là trồng độc canh dưới nắng, có thể dẫn đến phá rừng để mở rộng diện tích. 

• Ca cao (Cocoa): Bao gồm hạt ca cao, bột ca cao, bơ ca cao, sô cô la và các sản phẩm chứa ca cao. Lý do: Việc trồng ca cao, đặc biệt ở Tây Phi, thường gắn liền với nạn phá rừng. 

• Gia súc (Cattle): Bao gồm thịt bò (tươi, ướp lạnh, đông lạnh) và một số sản phẩm phụ như da thuộc. Lý do: Chăn nuôi gia súc, đặc biệt là để lấy thịt, là nguyên nhân hàng đầu gây phá rừng ở nhiều khu vực, nhất là Nam Mỹ. 

EUDR áp dụng cho ai?  

Việc hiểu rõ “EUDR áp dụng cho ai?” là cực kỳ quan trọng để các doanh nghiệp, dù ở trong hay ngoài EU, có thể xác định trách nhiệm của mình. 

1. “Nhà khai thác” (Operators) – Đối tượng chịu trách nhiệm chính

“Nhà khai thác” là bất kỳ cá nhân hoặc pháp nhân nào lần đầu tiên đưa các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của EUDR vào thị trường Liên minh châu Âu (tức là nhà nhập khẩu vào EU), hoặc xuất khẩu chúng từ thị trường EU. Họ là những người chịu trách nhiệm chính trong việc thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định chuyên sâu và nộp Tuyên bố Thẩm định Chuyên sâu (DDS). Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đối tác mua hàng của họ tại EU thường sẽ là “nhà khai thác”. 

2. “Nhà kinh doanh” (Traders) – Vai trò và nghĩa vụ trong chuỗi cung ứng

“Nhà kinh doanh” là bất kỳ cá nhân hoặc pháp nhân nào trong chuỗi cung ứng, không phải là nhà khai thác, người cung cấp các sản phẩm liên quan trên thị trường EU cho mục đích thương mại. 

3. Nhà kinh doanh lớn (Large traders)

Những nhà kinh doanh không phải là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) theo định nghĩa của EU, cũng có nghĩa vụ thực hiện thẩm định chuyên sâu tương tự như nhà khai thác. 

4. Nhà kinh doanh vừa và nhỏ (SME traders)

Có nghĩa vụ đơn giản hơn. Họ cần thu thập và chuyển giao thông tin về các giao dịch của mình, bao gồm cả số tham chiếu của các tuyên bố thẩm định chuyên sâu liên quan đến sản phẩm mà họ kinh doanh. Họ không bắt buộc phải tự thực hiện quy trình thẩm định đầy đủ nếu thông tin đó đã được cung cấp bởi nhà khai thác hoặc nhà kinh doanh lớn hơn trong chuỗi. 
Điều này có nghĩa là, áp lực cung cấp thông tin minh bạch sẽ lan tỏa ngược dòng chuỗi cung ứng, đến tận các nhà sản xuất, nông dân tại các quốc gia ngoài EU như Việt Nam. 

Phạm vi áp dụng EUDR 

Mặc dù EUDR là quy định của EU, tác động của nó mang tính toàn cầu. Các doanh nghiệp tại các quốc gia sản xuất như Việt Nam, khi xuất khẩu 7 nhóm hàng hóa mục tiêu sang EU, sẽ phải hợp tác chặt chẽ với các nhà nhập khẩu EU để cung cấp tất cả thông tin cần thiết, bao gồm tọa độ địa lý chính xác của lô đất sản xuất và bằng chứng về việc tuân thủ luật pháp địa phương. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và quản lý chuỗi cung ứng. 

Hai trụ cột không thể tách rời của EU Deforestation Regulation 

1. Sản phẩm không gây mất rừng

Các sản phẩm và hàng hóa liên quan không được sản xuất trên đất bị chuyển đổi từ rừng thành đất nông nghiệp (tức là phá rừng) sau ngày 31 tháng 12 năm 2020. “Rừng” được định nghĩa theo tiêu chuẩn của FAO, và quy định cũng bao gồm các yêu cầu nhằm ngăn chặn suy thoái rừng, mặc dù trọng tâm ban đầu là “không phá rừng”. 

2. Tính hợp pháp trong sản xuất

Hàng hóa phải được sản xuất tuân thủ tất cả các luật pháp và quy định hiện hành của quốc gia sản xuất. Điều này bao gồm một phạm vi rộng các luật liên quan đến quyền sử dụng đất, bảo vệ môi trường, quyền của người lao động, quyền con người (bao gồm cả quyền của các cộng đồng bản địa dựa trên sự đồng thuận tự nguyện, trước và được thông báo – FPIC), các quy định về thuế, chống tham nhũng và thương mại. 

Các mốc thời gian quan trọng cần ghi nhớ của Luật EUDR 

Việc nắm bắt chính xác các mốc thời gian của Luật EUDR là yếu tố then chốt để doanh nghiệp có sự chuẩn bị chủ động và kịp thời, tránh gián đoạn hoạt động kinh doanh. 

• 29/06/2023: EUDR 2023/1115 chính thức có hiệu lực. Đây là thời điểm các quốc gia thành viên EU và Ủy ban châu Âu bắt đầu xây dựng các hệ thống và cơ chế cần thiết để thực thi quy định. 

• 30/12/2024 (sau 18 tháng kể từ khi có hiệu lực): Các quy tắc chính của EUDR bắt đầu được áp dụng đối với các “nhà khai thác” và “nhà kinh doanh lớn”. Từ thời điểm này, các lô hàng thuộc 7 nhóm mặt hàng nhập khẩu vào EU hoặc xuất khẩu từ EU phải đi kèm với Tuyên bố Thẩm định Chuyên sâu (DDS) hợp lệ. 

• 30/06/2025 (sau 24 tháng kể từ khi có hiệu lực): Các quy tắc được áp dụng cho các “nhà khai thác” và “nhà kinh doanh” là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ (micro and small enterprises – SMEs) được thành lập trước ngày 31/12/2020. Điều này tạo thêm một khoảng thời gian để các doanh nghiệp nhỏ hơn có sự chuẩn bị. 

Bên cạnh đó, Quy định EUDR mới nhất cũng bao gồm các điều khoản về rà soát. Ủy ban châu Âu sẽ tiến hành rà soát quy định này sau một vài năm triển khai để đánh giá hiệu quả, xem xét việc mở rộng danh mục sản phẩm, và cập nhật các khía cạnh kỹ thuật nếu cần. 

Chế tài xử phạt khi không tuân thủ EUDR 2023/1115 

Việc không tuân thủ EUDR có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Các quốc gia thành viên EU sẽ chịu trách nhiệm thiết lập và thực thi các biện pháp chế tài hiệu quả, tương xứng và có tính răn đe. Các biện pháp này có thể bao gồm: 

• Phạt tiền, với mức phạt tối đa ít nhất là 4% tổng doanh thu hàng năm của nhà khai thác hoặc nhà kinh doanh tại EU trong năm tài chính trước đó. 

• Tịch thu các sản phẩm không tuân thủ. 

• Tịch thu doanh thu thu được từ các giao dịch liên quan đến sản phẩm không tuân thủ. 

• Tạm thời cấm tham gia các thủ tục mua sắm công và tiếp cận nguồn tài trợ công. 

• Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc lặp đi lặp lại, có thể bị cấm tạm thời việc đưa các sản phẩm liên quan vào thị trường EU hoặc xuất khẩu chúng. 

• Thông tin về các trường hợp không tuân thủ và các biện pháp xử phạt có thể được công khai. 

—————————————————————————————————- 

EUDR không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành một yêu cầu cấp thiết đối với bất kỳ doanh nghiệp nào muốn tiếp cận thị trường EU với 7 nhóm hàng hóa liên quan. Việc hiểu thấu đáo EUDR là gì, nắm vững các tiêu chuẩn EUDR, và chủ động xây dựng lộ trình tuân thủ Quy định chống phá rừng EU là chìa khóa để vượt qua thách thức và nắm bắt cơ hội.  

Đây là lúc doanh nghiệp Việt Nam cần thể hiện sự năng động, thích ứng và cam kết mạnh mẽ với phát triển bền vững. Bằng cách đầu tư vào minh bạch hóa chuỗi cung ứng và sản xuất có trách nhiệm, doanh nghiệp không chỉ bảo vệ được thị phần mà còn góp phần nâng tầm vị thế của nông sản Việt trên trường quốc tế. Hãy coi Luật EUDR như một đòn bẩy để đổi mới và phát triển theo hướng bền vững hơn, vì một tương lai xanh cho tất cả. 

KNA CERT cung cấp dịch vụ hướng dẫn tuân thủ EUDR. vui lòng liên hệ với KNA CERT theo số Hotline: 093.2211.786 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để biết thêm thông tin chi tiết.