Sáng kiến Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTi) là gì? Hướng dẫn xác thực

Giảm phát thải khí nhà kính không còn là lựa chọn, mà là trách nhiệm của doanh nghiệp trong kỷ nguyên khí hậu. Sáng kiến Mục tiêu Dựa trên Cơ sở Khoa học (SBTi) mang đến một hướng đi rõ ràng và đáng tin cậy, giúp các tổ chức chuyển từ lời hứa sang hành động thực tế. Thay vì những cam kết “xanh” sáo rỗng, SBTi giúp doanh nghiệp đặt mục tiêu dựa trên nền tảng khoa học vững chắc, tiến gần hơn tới Net-Zero và phát triển bền vững.

Sáng kiến Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTi) là gì?

Sáng kiến Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTi) là một tổ chức toàn cầu đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp và tổ chức tài chính xây dựng mục tiêu cắt giảm khí thải theo định hướng khoa học khí hậu. Với tầm nhìn dài hạn và chiến lược rõ ràng, SBTi kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu cùng hành động mạnh mẽ để cắt giảm một nửa lượng phát thải khí nhà kính trước năm 2030, và tiến tới mức phát thải CO2 ròng bằng 0 (net-zero) vào năm 2050.

Sự hình thành của SBTi là kết quả của sự hợp tác chặt chẽ giữa bốn tổ chức môi trường hàng đầu thế giới: Dự án Công bố Carbon (CDP), Điểm chuyển đổi toàn cầu thuộc Liên Hợp Quốc (UN Global Compact), Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) và Quỹ Quốc tế Vì Thiên nhiên (WWF). Đồng thời, sáng kiến này còn là một phần trong cam kết mạnh mẽ của liên minh “We Mean Business” – một tập hợp các tổ chức và doanh nghiệp tiên phong trong công cuộc chuyển đổi hướng tới phát triển bền vững.

Không chỉ dừng lại ở việc đặt ra định hướng, SBTi còn đóng vai trò như một người bạn đồng hành đáng tin cậy, giúp các doanh nghiệp thiết lập mục tiêu giảm phát thải hiệu quả, có căn cứ khoa học vững chắc. Tổ chức này cung cấp hỗ trợ kỹ thuật toàn diện, hướng dẫn chi tiết và khuyến khích việc theo dõi, báo cáo tiến độ minh bạch. Nhờ đó, các công ty có thể đảm bảo rằng nỗ lực của họ thực sự góp phần vào việc ngăn chặn những tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.

Hiểu về Mục tiêu dựa trên khoa học

Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (Science-based Targets – SBTs) là những cột mốc hướng dẫn các doanh nghiệp và tổ chức tài chính trong hành trình cắt giảm phát thải khí nhà kính một cách hiệu quả và có chiến lược. Những mục tiêu này không chỉ mang tính cam kết, mà còn đóng vai trò như bản đồ định hướng, giúp các tổ chức hành động cụ thể để ngăn chặn các hậu quả nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu.

Điểm nổi bật của các SBTs là chúng được xây dựng dựa trên các bằng chứng khoa học cập nhật nhất về khí hậu. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi mục tiêu đều được căn cứ vào các phân tích, số liệu và mô hình khoa học đã được công nhận, nhằm đảm bảo mức độ phù hợp và khả thi trong thực tiễn.

Việc gọi đây là “mục tiêu dựa trên khoa học” không chỉ mang tính biểu tượng mà còn thể hiện cam kết của doanh nghiệp trong việc tuân thủ những định hướng của Thỏa thuận Paris. Cụ thể, các SBTs giúp đảm bảo rằng nỗ lực giảm phát thải sẽ góp phần giữ cho nhiệt độ toàn cầu không vượt quá ngưỡng 2°C, và lý tưởng nhất là giới hạn ở mức 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Điều này thể hiện trách nhiệm và tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Các tiêu chuẩn Net-Zero CỦA SBTi 

1. Tiêu chuẩn Net-Zero Doanh nghiệp 

Tiêu chuẩn Net-Zero của Doanh nghiệp (Corporate Net-Zero Standard) hướng đến việc cung cấp một sự hiểu biết chung, vững chắc và dựa trên khoa học về net-zero. Tiêu chuẩn này giúp các công ty hiểu rõ và tin tưởng rằng các kế hoạch giảm phát thải carbon ngắn hạn và dài hạn của họ phù hợp với khoa học khí hậu bằng cách cung cấp một định nghĩa rõ ràng, nhất quán và dựa trên khoa học về net-zero. Bằng cách tuân thủ Tiêu chuẩn này, các công ty có thể đặt ra mục tiêu phát thải ròng bằng 0 dựa trên cơ sở khoa học.

Tiêu chuẩn Net-Zero Doanh nghiệp của SBTi cung cấp hướng dẫn và công cụ cần thiết để các công ty đặt ra mục tiêu Net-Zero dựa trên cơ sở khoa học.

2. Tiêu chuẩn Net-Zero dành cho các Tổ chức Tài chính

SBTi hiện cũng đang xây dựng Tiêu chuẩn Net-Zero dành cho các Tổ chức Tài chính (FINZ –  Financial Institutions Net-Zero Standard). Tiêu chuẩn này sẽ cho phép các tổ chức tài chính đặt ra các mục tiêu phát thải ròng bằng 0 trong ngắn hạn và dài hạn, đồng thời tận dụng ảnh hưởng của mình để đạt được mức phát thải ròng bằng 0 trên toàn nền kinh tế trước năm 2050.

Tổ chức nào có quyền xác thực các mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học của doanh nghiệp?

Khi doanh nghiệp muốn xác nhận rằng mục tiêu giảm phát thải của mình thực sự phù hợp với khoa học khí hậu, câu hỏi đặt ra là: tổ chức nào có thẩm quyền thực hiện việc xác thực này? Câu trả lời chính là SBTi Services – đơn vị chuyên môn trực SBTi.

SBTi Services có trách nhiệm đánh giá xem các mục tiêu phát thải mà doanh nghiệp đề ra có tuân thủ đúng những tiêu chí và tiêu chuẩn khoa học mới nhất do SBTi xây dựng hay không. Đây là một quy trình nghiêm ngặt, được gọi là xác thực, nhằm đảm bảo rằng lộ trình giảm phát thải của doanh nghiệp là phù hợp với bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và đóng góp thiết thực vào mục tiêu chung.

Việc được xác thực bởi SBTi Services mang lại giá trị lớn cho doanh nghiệp. Nó là bằng chứng rõ ràng cho khách hàng, nhà đầu tư và các bên liên quan thấy rằng doanh nghiệp đang hành động dựa trên khoa học. Điều này chứng minh rằng mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 của họ là thực tế, nghiêm túc và có khả năng góp phần ngăn chặn những hậu quả nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu.

Mối liên hệ giữa Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học và Net-Zero

Mối liên hệ giữa Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (Science Based Targets – SBT) và cam kết Net-Zero thể hiện rõ qua vai trò then chốt của Sáng kiến SBTi trong việc định hình lộ trình hành động khí hậu có cơ sở khoa học. SBTi không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ doanh nghiệp đặt ra các mục tiêu giảm phát thải ngắn và trung hạn phù hợp với giới hạn nhiệt độ toàn cầu theo Hiệp định Paris, mà còn cung cấp một bộ tiêu chuẩn riêng – SBTi Net-Zero Standard – giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược Net-Zero một cách minh bạch và đáng tin cậy. Đây là sự khác biệt lớn so với những tuyên bố Net-Zero đơn thuần, thường thiếu căn cứ khoa học và dễ bị hiểu lầm là “xanh giả”.

Trong khi các mục tiêu SBT tập trung vào việc hành động ngay để giảm phát thải trong giai đoạn 5–15 năm, thì cam kết Net-Zero lại hướng tới mục tiêu dài hạn, thường là năm 2050. Tuy nhiên, để đạt được Net-Zero một cách thực chất, doanh nghiệp cần bắt đầu từ những bước đi cụ thể trong hiện tại. Việc triển khai các mục tiêu SBT trước không chỉ giúp xác định rõ dữ liệu phát thải, mà còn xây dựng năng lực đo lường và vận hành hệ thống quản lý khí thải – nền tảng cốt lõi để tiến xa hơn đến Net-Zero.

Nói cách khác, SBTi là bệ phóng khoa học giúp doanh nghiệp đi từ cam kết đến hành động thực tế. Bằng cách tuân thủ các tiêu chuẩn của SBTi, doanh nghiệp không chỉ khẳng định trách nhiệm môi trường, mà còn tạo dựng niềm tin với thị trường, nhà đầu tư và cộng đồng về một tương lai phát triển bền vững.

Ai có thể được xác thực mục tiêu từ SBTi Services?

SBTi Services chào đón sự tham gia của các tổ chức tài chính và doanh nghiệp ở mọi lĩnh vực, mọi quy mô trong việc xây dựng và xác thực các mục tiêu giảm phát thải dựa trên khoa học. Nhận thức được sự khác biệt về đặc điểm hoạt động và nguồn lực của từng doanh nghiệp, SBTi đã phát triển các hướng dẫn chuyên biệt theo từng ngành nghề, cùng với lộ trình phù hợp cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), giúp họ dễ dàng tiếp cận và thực hiện các cam kết khí hậu một cách thực tế hơn.

Một trong những trọng tâm mà SBTi Services đặc biệt chú ý là các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành phát thải cao – những đơn vị có ảnh hưởng lớn đến mục tiêu chuyển đổi toàn cầu sang nền kinh tế không carbon. Việc các công ty này chủ động cam kết và xác thực mục tiêu giảm phát thải sẽ mang lại tác động tích cực và lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu.

Tuy nhiên, hiện tại vẫn có một ngoại lệ. Các công ty hoạt động trong lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch tạm thời chưa thể thực hiện cam kết hay xác thực mục tiêu với SBTi Services, do các hướng dẫn cụ thể cho ngành này đang trong quá trình hoàn thiện.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, SBTi Services đã thiết kế riêng một lộ trình xác thực mục tiêu linh hoạt và dễ tiếp cận hơn. Nhờ đó, các SME có thể đăng ký xác thực cả mục tiêu ngắn hạn lẫn mục tiêu phát thải ròng bằng 0, đồng thời trở thành một phần chính thức của sáng kiến Mục tiêu Dựa trên Khoa học. Trong suốt quá trình này, SBTi Services có quyền thực hiện việc thẩm định cả trước và sau khi doanh nghiệp đưa ra cam kết mới, cũng như trong giai đoạn xem xét và xác thực mục tiêu đã nộp.

Hiện tại, SBTi Services không tiến hành xác thực mục tiêu cho các thành phố, chính quyền địa phương, tổ chức khu vực công, cơ sở giáo dục hay tổ chức phi lợi nhuận. Dù vậy, các nhóm đối tượng này vẫn được khuyến khích tham khảo và áp dụng các phương pháp thiết lập mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học để định hướng hành động giảm phát thải. Đặc biệt, các thành phố nếu có nhu cầu có thể đăng ký bày tỏ sự quan tâm thông qua Mạng lưới Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học (SBTN) – nền tảng hỗ trợ riêng cho khu vực công trong việc thiết lập và thực hiện các mục tiêu khí hậu.

6 bước xây dựng và xác thực Mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học  

Bước 1: Đăng ký 

Quy trình khởi đầu bằng bước Đăng ký, yêu cầu doanh nghiệp tạo tài khoản qua Cổng Xác thực SBTi Services. Đây là bước cần thiết để xác định xem doanh nghiệp có thể tham gia cam kết và xác thực mục tiêu hay không, và để phân loại đơn vị vào nhóm phù hợp như SME, tổ chức tài chính, hay doanh nghiệp lớn. Thông tin cung cấp bao gồm dữ liệu doanh nghiệp, lựa chọn lộ trình phù hợp, và danh sách các liên hệ chủ chốt — trong đó ít nhất một người cấp điều hành chịu trách nhiệm chiến lược giảm phát thải. Sau khi nộp và được chấp thuận, doanh nghiệp sẽ bước sang giai đoạn tiếp theo.

Bước 2: Cam kết (Tùy chọn)

Tiếp theo là Cam kết, một bước tùy chọn nhưng phổ biến trong quy trình. Doanh nghiệp có thể gửi thư cam kết (commitment letter) để công khai thể hiện ý định đặt mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học trong vòng 24 tháng. Các SME được phép bỏ qua bước này và chuyển thẳng sang bước tiếp theo. Sau khi cam kết được chấp nhận, doanh nghiệp sẽ được công nhận là “Đã cam kết” trên nền tảng SBTi và các đối tác như CDP, UNGC, We Mean Business Coalition. Nếu cam kết đặt mục tiêu ròngzero, doanh nghiệp cũng sẽ được tự động gia nhập chiến dịch “Race to Zero”.

Bước 3: Phát triển mục tiêu 

Giai đoạn Phát triển mục tiêu yêu cầu doanh nghiệp xây dựng mục tiêu giảm phát thải phù hợp với tiêu chí SBTi. Doanh nghiệp phải tiến hành kiểm kê khí nhà kính toàn diện (phạm vi 1, 2, và 3 theo GHG Protocol), sau đó sử dụng các công cụ và hướng dẫn do SBTi cung cấp, bao gồm mô hình dựa trên ngân sách carbon, kịch bản khí hậu quốc tế và các phương pháp phân bổ ngành. Các SME có thể sử dụng công cụ trực tuyến tự động để thiết lập mục tiêu. Việc phát triển này phải bám sát tiêu chí SBTi, bao gồm hướng dẫn theo ngành nếu có.

Bước 4: Nộp mục tiêu và hoàn thành xác thực 

Sau khi xây dựng mục tiêu, doanh nghiệp cần Nộp mục tiêu qua Cổng Xác thực để tiến hành xác thực. Tùy thuộc vào loại doanh nghiệp (SME, doanh nghiệp lớn, tổ chức tài chính), hồ sơ sẽ bao gồm mẫu nộp, các biểu mẫu phụ trợ, công cụ tính toán, và tài liệu liên quan. SBTi Services sẽ thực hiện thẩm định, sàng lọc hồ sơ, có thể yêu cầu bổ sung tài liệu, và cuối cùng xác nhận mục tiêu là phù hợp với tiêu chí khoa học. Doanh nghiệp sẽ nhận được thông báo kết quả qua email và ngay trên cổng thông tin.

Bước 5: Truyền thông 

Sau khi mục tiêu được phê duyệt, doanh nghiệp cần công bố công khai mục tiêu đã được xác thực. Thường thì việc công bố này diễn ra hàng tuần, tối ưu trong vòng một tháng sau khi xác nhận, và không được kéo dài quá 6 tháng. Nếu vượt quá thời hạn này, mục tiêu cần được tái xác nhận để đảm bảo phù hợp với các tiêu chí mới. Doanh nghiệp cũng sẽ được gửi gói hỗ trợ truyền thông để chạy thông điệp đến các nhóm đối tượng liên quan.

Bước 6: Công bố tiến độ 

Bước cuối cùng là Công bố tiến độ — doanh nghiệp phải báo cáo định kỳ lượng phát thải hàng năm và tiến độ thực hiện mục tiêu. Việc này có thể thực hiện qua báo cáo thường niên, báo cáo phát triển bền vững, trang web công ty, hoặc qua các nền tảng như CDP hay CSRD. Các tiêu chuẩn chỉ dẫn (như Phụ lục D của tiêu chuẩn Net-Zero của SBTi) sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết cho việc báo cáo.

————————————————————————————————–

Nếu bạn đang tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ thiết lập và xác thực các Mục tiêu Dựa trên Cơ sở Khoa học theo SBTi, vui lòng liên hệ với KNA CERT để được hỗ trợ.