Cùng Doanh Nghiệp Vươn Tầm Quốc Tế
Nâng Vị Thế Thương Hiệu Quốc Gia

Logo BoA - Văn phòng Công nhận Chất lượng
Logo IAF - Thành viên IAF MLA

Thông tin dạng văn bản trong ISO 9001 & Các yêu cầu liên quan

Tác giả: Nguyễn Văn Vượng | 05/07/2024

Thông tin dạng văn bản trong ISO 9001 là toàn bộ thông tin tổ chức phải kiểm soát và duy trì trong hệ thống quản lý chất lượng, gồm cả tài liệu lẫn hồ sơ. Ngày 16/09/2026, ISO đã ban hành ISO 9001:2026, trong khi ISO 9001:2015 vẫn có hiệu lực đến hết 30/09/2029. Bài viết của KNA CERT giải thích khái niệm, yêu cầu điều 7.5 và những thay đổi ở phiên bản mới để doanh nghiệp rà soát hệ thống tài liệu đúng hướng.

Thông tin dạng văn bản trong ISO 9001 là gì?

Thông tin dạng văn bản là thông tin tổ chức phải kiểm soát và duy trì, cùng phương tiện chứa nó. Thuật ngữ này thay thế “tài liệu” và “hồ sơ” của các phiên bản cũ, bao gồm chính sách, quy trình, hướng dẫn và bằng chứng đã thực hiện, ở dạng giấy, điện tử hay phương tiện khác.

    Thông tin dạng văn bản trong ISO 9001 là gì?

1. Thông tin dạng văn bản khác gì tài liệu và hồ sơ?

ISO 9001:2015 gộp “tài liệu” và “hồ sơ” thành một thuật ngữ duy nhất, nhưng hai bản chất này vẫn tồn tại trong thực tế. Phân biệt rõ chúng giúp tổ chức biết thông tin nào cần cập nhật khi có thay đổi và thông tin nào phải giữ nguyên làm bằng chứng.

Nhóm Cách tiêu chuẩn diễn đạt Bản chất Ví dụ
Tài liệu Duy trì Hướng dẫn cách làm, được soát xét và cập nhật khi cần Chính sách chất lượng, quy trình, hướng dẫn công việc
Hồ sơ Lưu giữ Bằng chứng về điều đã xảy ra, không chỉnh sửa sau khi lập Biên bản xem xét của lãnh đạo, báo cáo đánh giá nội bộ, hồ sơ đào tạo

2. Các loại thông tin dạng văn bản thường gặp trong hệ thống quản lý chất lượng

Tiêu chuẩn ISO 9001 không quy định một danh mục tài liệu cố định. Tổ chức tự xác định mức độ cần thiết dựa trên quy mô, độ phức tạp của quá trình và năng lực nhân sự. Trong thực tế, các nhóm sau xuất hiện nhiều nhất:

  • Chính sách và mục tiêu chất lượng: định hướng của lãnh đạo, phải sẵn có cho các bên liên quan.
  • Sổ tay chất lượng: mô tả phạm vi và cấu trúc hệ thống.
  • Quy trình, thủ tục và hướng dẫn công việc: quy định cách thực hiện các hoạt động chính.
  • Biểu mẫu: công cụ để ghi nhận kết quả thực hiện.
  • Hồ sơ: bằng chứng về sự phù hợp và kết quả vận hành hệ thống.

* Lưu ý: Kể từ ISO 9001:2015, doanh nghiệp không bắt buộc phải có sổ tay chất lượng, cũng không còn danh sách sáu thủ tục dạng văn bản bắt buộc như ISO 9001:2008. Tổ chức chỉ cần lập những tài liệu thật sự giúp hệ thống vận hành hiệu lực.

Điều 7.5 của ISO 9001 yêu cầu gì về thông tin dạng văn bản?

Điều 7.5 gồm ba nhóm yêu cầu: xác định thông tin dạng văn bản cần có (7.5.1), tạo mới và cập nhật đúng cách (7.5.2), kiểm soát để thông tin luôn sẵn có, phù hợp và được bảo vệ (7.5.3). Mức độ chi tiết do tổ chức quyết định theo quy mô và độ phức tạp.

Điều 7.5 của ISO 9001 yêu cầu gì về thông tin dạng văn bản?

Số điều khoản dưới đây theo ISO 9001:2015, phiên bản vẫn đang có hiệu lực trong giai đoạn chuyển tiếp.

Điều 7.5.1: Xác định thông tin dạng văn bản cần có

Hệ thống quản lý chất lượng phải bao gồm hai nhóm thông tin dạng văn bản: nhóm do chính tiêu chuẩn yêu cầu, và nhóm tổ chức xác định là cần thiết để hệ thống vận hành hiệu lực. Nhóm thứ hai khác nhau giữa các tổ chức. Một xưởng sản xuất nhiều công đoạn cần nhiều hướng dẫn hơn một công ty dịch vụ nhỏ có đội ngũ giàu kinh nghiệm.

Điều 7.5.2: Tạo mới và cập nhật thông tin dạng văn bản

Khi tạo mới hoặc cập nhật, tổ chức cần bảo đảm ba việc:

  • Nhận dạng và mô tả: có tiêu đề, ngày ban hành, tác giả hoặc số tham chiếu.
  • Định dạng và phương tiện phù hợp: ngôn ngữ, phiên bản phần mềm, đồ họa; bản giấy hoặc bản điện tử.
  • Xem xét và phê duyệt: xác nhận thông tin phù hợp và thỏa đáng trước khi sử dụng.

Điều 7.5.3: Kiểm soát thông tin dạng văn bản

Điều 7.5.3.1 yêu cầu thông tin dạng văn bản luôn sẵn có, phù hợp để sử dụng đúng nơi, đúng lúc, đồng thời được bảo vệ khỏi mất tính bảo mật, sử dụng sai mục đích hoặc mất tính toàn vẹn. Điều 7.5.3.2 cụ thể hóa thành các hoạt động kiểm soát sau:

Hoạt động kiểm soát Yêu cầu Cách thực hiện thường dùng
Phân phối, truy cập, truy xuất, sử dụng Đúng người dùng đúng thông tin Phân quyền thư mục, danh sách phân phối, hệ thống quản lý tài liệu
Lưu trữ và bảo quản Giữ được tính dễ đọc Sao lưu định kỳ, lưu bản gốc ở nơi an toàn
Kiểm soát thay đổi Biết đâu là phiên bản hiện hành Mã tài liệu, số lần soát xét, ngày hiệu lực, bảng theo dõi sửa đổi
Lưu giữ và hủy bỏ Xác định thời hạn lưu giữ, cách hủy Bảng thời hạn lưu hồ sơ, biên bản hủy hồ sơ hết hạn
Thông tin có nguồn gốc bên ngoài Được nhận biết và kiểm soát Danh mục tiêu chuẩn, quy định pháp luật, yêu cầu khách hàng
Hồ sơ làm bằng chứng Được bảo vệ khỏi thay đổi ngoài ý muốn Khóa quyền sửa trên file điện tử, ký xác nhận trên bản giấy

HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA

ISO 9001:2026 thay đổi gì về thông tin dạng văn bản so với ISO 9001:2015?

ISO 9001:2026, ban hành ngày 16/09/2026, giữ nguyên bản chất của thông tin dạng văn bản. Thay đổi nằm ở cách diễn đạt: “duy trì” thành thông tin “sẵn có dưới dạng thông tin dạng văn bản”, “lưu giữ” thành thông tin sẵn có làm bằng chứng. Không có yêu cầu lập thêm tài liệu.

ISO 9001:2026 thay đổi gì về thông tin dạng văn bản so với ISO 9001:2015?

1. Cách diễn đạt mới về duy trì và lưu giữ thông tin dạng văn bản

Phần lớn thay đổi ở điều 7.5 là sự thống nhất thuật ngữ theo cấu trúc chung của các tiêu chuẩn hệ thống quản lý. Tổ chức không cần xây dựng thêm tài liệu chỉ vì thay đổi này.

Nội dung ISO 9001:2015 ISO 9001:2026 Ý nghĩa với tổ chức
Tài liệu Duy trì thông tin dạng văn bản Thông tin sẵn có dưới dạng thông tin dạng văn bản Cập nhật từ ngữ khi soát xét tài liệu
Hồ sơ Lưu giữ thông tin dạng văn bản làm bằng chứng Thông tin dạng văn bản sẵn có làm bằng chứng Giữ nguyên cách lập và lưu hồ sơ

Cách chuyển ngữ ở bảng trên là diễn đạt tham khảo của KNA CERT, bám sát nghĩa của bản tiếng Anh. Khi Việt Nam có bản TCVN chính thức, thuật ngữ có thể khác đôi chút.

2. Những thay đổi khác ảnh hưởng đến hồ sơ và bằng chứng

Dù điều 7.5 thay đổi nhẹ, một số điều khoản khác làm thay đổi cách tổ chức chuẩn bị bằng chứng khi đánh giá:

Điều khoản Thay đổi trong ISO 9001:2026 Tác động tới thông tin dạng văn bản
5.1.1, 7.1.4, 7.3 Bổ sung văn hóa chất lượng và hành vi đạo đức Bằng chứng thể hiện qua việc xử lý phản ánh và cải tiến theo thời gian, không cần thêm quy trình riêng
6.1 Tách riêng rủi ro và cơ hội Có thể ghi nhận riêng; tiêu chuẩn không đòi hỏi cách tiếp cận dạng văn bản chính thức. Xem thêm bài “Rủi ro và cơ hội trong ISO 9001”
7.1.6 Mở rộng yêu cầu về tri thức của tổ chức Cần nhận biết và chia sẻ tri thức cần thiết, như bài học kinh nghiệm và hướng dẫn nội bộ
9.3.2 Đầu vào xem xét của lãnh đạo trở thành yêu cầu bắt buộc, thêm đầu vào về thay đổi nhu cầu và mong đợi của các bên quan tâm Mẫu biên bản cần thể hiện đủ các đầu vào. Xem thêm bài “Xem xét của lãnh đạo trong ISO 9001”

Doanh nghiệp đang áp dụng ISO 9001:2015 cần làm gì với thông tin dạng văn bản?

ISO 9001:2015 còn hiệu lực đến hết 30/09/2029, nên doanh nghiệp không cần viết lại hệ thống tài liệu. Việc cần làm là rà soát thuật ngữ trong thủ tục kiểm soát, bổ sung bằng chứng cho yêu cầu mới và lập kế hoạch đánh giá chuyển đổi cùng tổ chức chứng nhận.

1. Mốc thời gian chuyển tiếp sang ISO 9001:2026

Thời điểm Sự kiện
02/2024 Sửa đổi về biến đổi khí hậu của ISO 9001:2015 được ban hành và có hiệu lực ngay, không có giai đoạn chuyển tiếp
16/09/2026 ISO ban hành ISO 9001:2026, bắt đầu giai đoạn chuyển tiếp 3 năm
30/09/2029 Chứng nhận ISO 9001:2015 hết hiệu lực

Tổ chức chứng nhận cần được công nhận cho phiên bản mới trước khi đánh giá theo ISO 9001:2026, nên lịch đánh giá chuyển đổi có thể khác nhau giữa các đơn vị. Doanh nghiệp nên xác nhận mốc thời gian cụ thể với tổ chức chứng nhận của mình. Hãy chủ động vì năm cuối của giai đoạn chuyển tiếp thường là lúc lịch đánh giá kín nhất.

2. Năm bước rà soát hệ thống thông tin dạng văn bản

Doanh nghiệp đang áp dụng ISO 9001:2015 cần làm gì với thông tin dạng văn bản?

  • Bước 1 – Lập danh mục hiện có: liệt kê toàn bộ thông tin dạng văn bản và đối chiếu với từng điều khoản đang áp dụng.
  • Bước 2 – Cập nhật cách diễn đạt: sửa thuật ngữ trong thủ tục, mẫu biểu khi soát xét định kỳ, không cần sửa hàng loạt.
  • Bước 3 – Rà soát bằng chứng mới: xem tổ chức đang chứng minh văn hóa chất lượng, rủi ro và cơ hội bằng gì.
  • Bước 4 – Cập nhật mẫu biên bản xem xét của lãnh đạo: bổ sung đủ đầu vào theo điều 9.3.2 của bản mới.
  • Bước 5 – Đánh giá nội bộ theo ISO 9001:2026: thực hiện trước đợt đánh giá chuyển đổi để kịp xử lý tồn tại.

Quý khách hàng có thể tham gia khóa đào tạo ISO 9001:2026 để nắm các thay đổi trước khi rà soát.

Làm thế nào để kiểm soát thông tin dạng văn bản ISO 9001 hiệu quả trong thực tế?

Kiểm soát hiệu quả có nghĩa là mọi người phải dùng đúng phiên bản hiện hành, đúng quyền truy cập và truy xuất được bằng chứng khi cần. Doanh nghiệp nên có danh mục, quy tắc đánh mã, luồng phê duyệt, phân quyền và thời hạn lưu giữ rõ ràng, thay vì tạo thêm nhiều tài liệu.

Làm thế nào để kiểm soát thông tin dạng văn bản ISO 9001 hiệu quả trong thực tế?

1. Bảng kiểm soát tối thiểu cho thông tin dạng văn bản

Hạng mục Nên có Bằng chứng khi đánh giá viên hỏi
Danh mục Danh sách tài liệu và hồ sơ kèm mã, phiên bản, người chịu trách nhiệm Danh mục được cập nhật sau mỗi lần soát xét
Đánh mã và phiên bản Quy tắc đặt mã thống nhất, ngày hiệu lực, bảng theo dõi sửa đổi Tài liệu tại nơi làm việc trùng với bản hiện hành
Phê duyệt Người soạn, người xem xét, người phê duyệt rõ ràng Chữ ký hoặc xác nhận điện tử trên từng tài liệu
Phân phối và truy cập Phân quyền xem, quyền sửa theo vai trò Nhật ký truy cập hoặc ma trận phân quyền
Lưu giữ và hủy Thời hạn lưu theo loại hồ sơ, cách hủy an toàn Bảng thời hạn lưu và biên bản hủy
Tài liệu bên ngoài Danh mục tiêu chuẩn, pháp luật, yêu cầu khách hàng đang áp dụng Bản hiện hành và ngày kiểm tra cập nhật gần nhất

2. Những điểm chưa phù hợp thường gặp khi kiểm tra thông tin dạng văn bản ISO 9001

Các điểm sau thường gặp trong đánh giá hệ thống quản lý chất lượng:

  • Bản lỗi thời vẫn nằm tại nơi sử dụng, trong khi bản mới đã ban hành.
  • Hồ sơ thiếu ngày lập hoặc thiếu người thực hiện nên không còn giá trị làm bằng chứng.
  • Tài liệu bên ngoài, như yêu cầu khách hàng hay tiêu chuẩn, chưa được nhận biết và theo dõi cập nhật.
  • File điện tử mở quyền chỉnh sửa cho quá nhiều người, nên không kiểm soát được thay đổi.
  • Không có thời hạn lưu giữ, dẫn đến hồ sơ bị giữ vô thời hạn hoặc bị hủy quá sớm.

Câu hỏi thường gặp về thông tin dạng văn bản trong ISO 9001

1. Thông tin dạng văn bản có phải luôn là bản giấy không?

Không. Thông tin dạng văn bản có thể ở bất kỳ định dạng và phương tiện nào, gồm giấy, file điện tử, hình ảnh, video hoặc hệ thống phần mềm. Dù ở dạng nào, tổ chức vẫn phải kiểm soát phiên bản, quyền truy cập và bảo vệ thông tin theo điều 7.5.3.

2. Hồ sơ có nằm trong thông tin dạng văn bản không?

Có. Hồ sơ là thông tin dạng văn bản được lưu giữ làm bằng chứng về sự phù hợp và kết quả vận hành, chẳng hạn biên bản xem xét của lãnh đạo hay báo cáo đánh giá nội bộ. Điểm khác tài liệu là hồ sơ không được sửa đổi sau khi lập.

3. Có cần viết lại toàn bộ tài liệu khi chuyển sang ISO 9001:2026 không?

Không. Cấu trúc điều 4 đến 10 được giữ nguyên và bản sửa đổi không thêm yêu cầu lập tài liệu mới. Doanh nghiệp chỉ cần rà soát thuật ngữ, bổ sung bằng chứng cho các yêu cầu mới và cập nhật mẫu biểu khi soát xét định kỳ. Hệ thống đang vận hành tốt phần lớn vẫn dùng được.

ĐĂNG KÝ NHẬN TÀI LIỆU ISO 9001

Nếu bạn có bất cứ thắc mắc gì về thông tin dạng văn bản trong ISO 9001, vui lòng liên hệ với KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để được giải đáp sớm nhất.

Chúng tôi đã sẵn sàng hỗ trợ bạn

Chuyên gia Kna sẽ đánh giá tình hình cụ thể và đưa lộ trình cụ thể trong 48h
ĐẶT LỊCH NGAY

Hỏi đáp

0 Bình luận

TẢI BẢNG GIÁ