Nhật Bản Quy Định Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính Với Sản Xuất Và Cung Ứng Viên Nén Gỗ 

Từ ngày 1/4/2026, Nhật Bản chính thức bắt buộc các nhà sản xuất và cung ứng viên nén gỗ phải báo cáo phát thải khí nhà kính theo vòng đời sản phẩm (LCGHG) như điều kiện để được hưởng cơ chế FIT/FIP. Đây là thay đổi pháp lý trọng yếu ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu viên nén gỗ sang thị trường này. Bài viết phân tích toàn diện quy định mới, thách thức, cơ hội và giải pháp ứng phó hiệu quả. 

Tổng Quan Về Thị Trường Viên Nén Gỗ Việt Nam — Nhật Bản 

Trong vài năm gần đây, viên nén gỗ đã trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng bậc nhất của Việt Nam, đặc biệt tại thị trường Nhật Bản. Nhật Bản hiện là thị trường tiêu thụ số một, chiếm khoảng 60% sản lượng và 65% giá trị xuất khẩu viên nén gỗ của Việt Nam trong năm 2024. Đáng chú ý, viên nén từ Việt Nam cũng chiếm khoảng 66% tổng lượng viên nén nhập khẩu của Nhật Bản. 

Số liệu xuất khẩu viên nén gỗ sang Nhật Bản của Việt Nam từ năm 2023 đến nay: 

Có thể thấy tăng trưởng xuất khẩu viên nén gỗ sang Nhật Bản duy trì đà tích cực qua từng năm. Giá trị xuất khẩu tăng nhanh hơn sản lượng phản ánh khả năng hấp thụ giá tốt và nhu cầu bền vững từ phía Nhật Bản. Tốc độ tăng trưởng 33,3% về lượng và 38,8% về giá trị chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025 là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy ngành viên nén gỗ Việt Nam đang tiến vào giai đoạn bứt phá — song cũng đồng thời đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ lưỡng hơn để đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, trong đó có quy định về báo cáo phát thải khí nhà kính đã có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. 

Nhật Bản Quy Định Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính 

Nhật Bản đang áp dụng cơ chế Thuế suất ưu đãi (Feed-in Tariff/FIT) và Giá ưu đãi (Feed-in Premium/FIP) đối với các nhà cung cấp và nhà nhập khẩu năng lượng sinh khối. Trong khuôn khổ đó, Nhật Bản quy định báo cáo phát thải khí nhà kính đối với sản xuất và cung ứng viên nén gỗ là yêu cầu bắt buộc để các nhà máy điện sinh khối đủ điều kiện hưởng FIT/FIP. 

1. Yêu Cầu Giảm Phát Thải Theo Vòng Đời Sản Phẩm (LCGHG) 

Quy định yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời sản phẩm (Lifecycle GHG — LCGHG), tính từ giai đoạn khai thác nguyên liệu, sản xuất viên nén, vận chuyển đến tận khi nhiên liệu được đốt cháy tại nhà máy điện. Dữ liệu phát thải phải được đo lường, ghi chép đầy đủ và truyền tải liên tục qua toàn bộ chuỗi hành trình sản phẩm. 

Các đối tượng chịu tác động trực tiếp bao gồm: 

• Doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu nguyên liệu sinh khối (viên nén gỗ, dăm gỗ,…) 

• Chủ rừng và các đơn vị thu gom nguyên liệu 

• Cơ sở chế biến gỗ và lâm sản 

• Công ty vận tải và logistics 

• Các nhà máy điện sinh khối Nhật Bản 

2. Lộ Trình Và Thời Hạn Áp Dụng Chính Thức 

Nhật Bản đã thiết lập lộ trình chuyển tiếp rõ ràng để các bên trong chuỗi cung ứng có thời gian chuẩn bị: 

• Giai đoạn gia hạn (1/4/2022 – 31/3/2026): Thời gian hỗ trợ các nhà máy điện sinh khối và toàn chuỗi cung ứng nguyên liệu sinh khối nhập khẩu chuẩn bị đáp ứng tiêu chí mới, bổ sung yêu cầu cụ thể về giảm phát thải LCGHG theo FIT/FIP. 
• Thời điểm áp dụng chính thức: Kể từ ngày 1/4/2026, tất cả các nhà sản xuất và cung ứng viên nén gỗ muốn xuất khẩu vào Nhật Bản phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính theo quy định LCGHG. 

3. PEFC Phát Triển Tiêu Chuẩn Bổ Sung Để Đáp Ứng Quy Định Mới 

PEFC đã được chấp nhận là chương trình chứng nhận để xác nhận giảm phát thải khí nhà kính theo vòng đời (LCGHG), đảm bảo đáp ứng các tiêu chí theo FIT/FIP. PEFC hiện đã có sẵn các tiêu chuẩn đáp ứng các yêu cầu về tính hợp pháp, tính bền vững và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, RED và EUDR. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam nắm giữ chứng chỉ rừng quốc gia VFCS/PEFC sẽ có lợi thế đáng kể trong việc chứng minh tuân thủ quy định mới. Ngoài ra, PEFC đang phát triển tiêu chuẩn bổ sung để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của FIT/FIP cho các nguyên liệu chứng nhận theo PEFC, trong đó bao gồm nguyên liệu chứng nhận theo hệ thống chứng chỉ rừng quốc gia VFCS/PEFC của Việt Nam.

HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA

Thách Thức Khi Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Sang Nhật Bản Trong Bối Cảnh Quy Định Mới 

Mặc dù nhu cầu ổn định và ở mức cao, việc thâm nhập và trụ vững tại thị trường Nhật Bản không hề dễ dàng. Sự xuất hiện của quy định báo cáo phát thải khí nhà kính đối với sản xuất và cung ứng viên nén gỗ càng làm gia tăng áp lực tuân thủ, buộc doanh nghiệp phải vượt qua nhiều rào cản khắt khe đồng thời. 

1. Gánh Nặng Tuân Thủ Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính (LCGHG) 

Hầu hết doanh nghiệp Việt Nam chưa có hệ thống kiểm kê và theo dõi phát thải khí nhà kính theo vòng đời sản phẩm. Để đáp ứng yêu cầu từ 1/4/2026, doanh nghiệp cần xây dựng từ đầu toàn bộ cơ sở hạ tầng dữ liệu phát thải: đo lường tại từng công đoạn sản xuất, ghi chép theo chuỗi, và truyền dẫn thông tin liên tục đến các đối tác trong chuỗi cung ứng.  

2. Yêu Cầu Truy Xuất Nguồn Gốc Minh Bạch 

Người Nhật đặc biệt coi trọng tính minh bạch và bền vững. Mọi lô hàng viên nén gỗ phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp của gỗ, có khả năng truy xuất rõ ràng từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng. Yêu cầu này không chỉ là điều kiện pháp lý mà còn là yếu tố quyết định niềm tin lâu dài với đối tác Nhật Bản. Kết hợp với yêu cầu báo cáo LCGHG, chuỗi truy xuất phải bao gồm cả dữ liệu phát thải tại từng điểm trong chuỗi hành trình sản phẩm. 

3. Tiêu Chuẩn Chất Lượng Sản Phẩm Cực Kỳ Nghiêm Ngặt 

Nhật Bản đưa ra các yêu cầu chất lượng chi tiết: độ ẩm viên nén phải dưới 10%, hàm lượng tro thấp, ít tạp chất, và khuyến khích loại bỏ hoàn toàn vỏ cây trong quá trình sản xuất. Các chứng chỉ quốc tế như FSC, PEFC, SBP, ENplus và ISO được xem là điều kiện cần thiết để sản phẩm được thị trường chấp nhận. 

4. Nguồn Nguyên Liệu Chưa Ổn Định Và Áp Lực Cạnh Tranh Về Giá 

Việt Nam hiện chủ yếu dựa vào phế phẩm từ ngành gỗ để sản xuất viên nén. Điều này khiến nguồn cung dễ biến động theo tình hình sản xuất của ngành gỗ chính, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn. Trong khi đó, giá viên nén gỗ có xu hướng giảm so với giai đoạn đỉnh điểm năm 2022, tạo thêm áp lực buộc doanh nghiệp phải cân bằng giữa duy trì chất lượng cao và giữ mức giá đủ cạnh tranh. 

Cơ Hội Thị Trường Viên Nén Gỗ Tại Nhật Bản Cho Doanh Nghiệp Việt Nam 

Bất chấp những thách thức trên, thị trường Nhật Bản mở ra cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp Việt Nam biết chuẩn bị sớm và thích ứng. 

Thứ nhất, nhu cầu năng lượng tái tạo tại Nhật Bản đang tăng mạnh và bền vững. Chính phủ Nhật Bản khuyến khích phát triển năng lượng sinh khối nhằm thay thế dần nhiên liệu hóa thạch. Nhiều nhà máy điện sinh khối mới liên tục đi vào hoạt động, khiến nhu cầu nhập khẩu viên nén gỗ ngày càng cao và ổn định về cả sản lượng lẫn tần suất đặt hàng. 

Thứ hai, Việt Nam hiện giữ vị trí nhà cung cấp số 1 của Nhật Bản, chiếm khoảng 66% tổng lượng nhập khẩu viên nén gỗ. Đây là lợi thế cạnh tranh lớn trước các đối thủ từ các quốc gia khác, đồng thời là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam xây dựng thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế. 

Thứ ba, xu hướng toàn cầu về sử dụng năng lượng sạch và bền vững tiếp tục tạo nền tảng phát triển dài hạn. Với quy định báo cáo phát thải khí nhà kính của Nhật Bản, các doanh nghiệp nào tuân thủ sớm và có chứng nhận bền vững đầy đủ sẽ được ưu tiên hơn trong chuỗi cung ứng — đây là cơ hội để sàng lọc thị trường và củng cố vị thế dẫn đầu. 

Giải Pháp Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Sang Nhật Bản Thành Công  

Để chinh phục thị trường Nhật Bản và tuân thủ quy định báo cáo phát thải khí nhà kính đối với sản xuất và cung ứng viên nén gỗ, doanh nghiệp Việt Nam cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp bền vững và có hệ thống. 

1. Xây Dựng Hệ Thống Kiểm Kê Và Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính 

Đây là giải pháp ưu tiên số một vì nó trực tiếp đáp ứng yêu cầu pháp lý bắt buộc từ ngày 1/4/2026. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống đo lường, ghi chép và báo cáo phát thải khí nhà kính theo toàn bộ vòng đời sản phẩm — từ khai thác nguyên liệu, sản xuất viên nén, vận chuyển đến giao nhận tại cảng Nhật Bản. Dữ liệu phát thải phải được chuẩn hóa, minh bạch và có thể truyền tải liên tục qua toàn chuỗi cung ứng theo đúng yêu cầu của LCGHG. 

2. Đạt Chứng Nhận Bền Vững Và Truy Xuất Nguồn Gốc Phù Hợp 

Doanh nghiệp cần tuân thủ chặt chẽ các quy định về nguồn gốc gỗ và đạt các chứng nhận uy tín như FSC, PEFC, SBP, ENplus và ISO. Đặc biệt, PEFC đã được Nhật Bản chấp nhận là chương trình chứng nhận để xác nhận giảm phát thải LCGHG theo FIT/FIP — đây là lợi thế trực tiếp và thiết thực nhất mà doanh nghiệp có chứng chỉ VFCS/PEFC có thể tận dụng ngay. Chứng nhận không chỉ mở cửa thị trường Nhật Bản mà còn tăng cường khả năng tiếp cận thị trường châu Âu trong tương lai. 

3. Chuẩn Hóa Chất Lượng Sản Phẩm Và Đảm Bảo Nguồn Nguyên Liệu Ổn Định 

Doanh nghiệp phải kiểm soát nghiêm ngặt các chỉ số chất lượng: độ ẩm dưới 10%, hàm lượng tro thấp, và ít tạp chất. Đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại giúp đạt tiêu chuẩn Nhật Bản một cách bền vững và nhất quán.

Song song đó, thiết lập quan hệ hợp tác dài hạn với các vùng nguyên liệu trong nước, tận dụng phế phẩm từ ngành gỗ và đa dạng hóa nguồn cung để tránh rủi ro phụ thuộc vào một khu vực duy nhất. 

4. Hoàn Thiện Thủ Tục Xuất Khẩu Và Mở Rộng Kênh Bán Hàng 

Quy trình xuất khẩu sang Nhật Bản đòi hỏi đầy đủ hồ sơ pháp lý gồm: HS code, giấy chứng nhận kiểm dịch, chứng nhận xuất xứ hàng hóa và thủ tục hải quan. Chuẩn bị kỹ lưỡng giúp quá trình thông quan nhanh chóng, tránh phát sinh chi phí ngoài dự kiến. Đồng thời, tham gia các sàn thương mại điện tử quốc tế như Amazon Business và đầu tư vào truyền thông thương hiệu giúp nâng cao uy tín của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường Nhật Bản. 

LIÊN HỆ TƯ VẤN

Quy định báo cáo phát thải khí nhà kính của Nhật Bản đối với sản xuất và cung ứng viên nén gỗ — chính thức có hiệu lực từ 1/4/2026 — không chỉ là thách thức pháp lý mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng tầm năng lực cạnh tranh bền vững. KNA CERT cung cấp dịch vụ hướng dẫn kiểm kê, báo cáo phát thải khí nhà kính và hỗ trợ đánh giá chứng nhận theo các tiêu chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc sản phẩm gỗ. Liên hệ ngay với KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để biết thêm thông tin chi tiết