Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) là gì? Vai trò & Cơ cấu tổ chức

Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC – General Administration of Customs of the People’s Republic of China) là cơ quan hải quan quốc gia cao nhất của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, trực thuộc Quốc vụ viện. GACC không chỉ thực hiện các chức năng hải quan truyền thống mà còn là đầu mối kiểm soát an ninh biên giới, kiểm dịch động thực vật và an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu. Hãy cùng KNA CERT tìm hiểu kỹ hơn về tổ chức này.

1. Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) là gì?

GACC là viết tắt của General Administration of Customs of the People’s Republic of China – Tổng cục Hải quan Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đây là cơ quan hành chính nhà nước cấp bộ, trực thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc, chịu trách nhiệm thống nhất quản lý toàn bộ hoạt động hải quan trên lãnh thổ Trung Quốc đại lục, bao gồm các cửa khẩu đường bộ, đường biển, đường hàng không và đường sắt.

GACC được thành lập trên cơ sở hợp nhất và tái cơ cấu nhiều cơ quan vào năm 2018. Hiện nay, GACC vận hành với hơn 100.000 cán bộ nhân viên, giám sát 42 quận hải quan khu vực thông qua mạng lưới 678 chi cục hải quan trên toàn quốc. Văn phòng khu vực phía Nam đặt tại Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, là trung tâm điều phối thương mại lớn nhất với các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam.

2. GACC khác gì với các cơ quan hải quan khác?

Không giống với hải quan ở nhiều quốc gia chỉ tập trung vào thu thuế và kiểm tra hàng hóa, GACC tích hợp đồng thời 4 chức năng trong một cơ quan duy nhất: kiểm soát hải quan và thu thuế, kiểm dịch y tế tại cửa khẩu, kiểm dịch động thực vật và nông sản, và kiểm tra an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu. Mô hình tích hợp này được chính thức hóa sau cuộc cải cách tổ chức nhà nước năm 2018, khi Tổng cục Giám sát Chất lượng, Kiểm tra và Kiểm dịch (AQSIQ) bị giải thể và các chức năng liên quan được chuyển giao hoàn toàn cho GACC.

HỎI ĐÁP VỚI CHUYÊN GIA

3. Cơ cấu tổ chức của Tổng cục Hải quan Trung Quốc

GACC gồm nhiều cục, vụ và sở chuyên môn, mỗi đơn vị phụ trách một lĩnh vực nghiệp vụ cụ thể. Dưới đây là cơ cấu tổ chức chính của GACC và chức năng của từng đơn vị:

Cục An toàn Thực phẩm Xuất Nhập Khẩu là đơn vị trực tiếp quản lý hệ thống đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài – nền tảng pháp lý của quy trình đăng ký mã GACC theo Lệnh 248 ban hành năm 2021.

4. Nhiệm vụ & Quyền hạn của GACC

GACC thực hiện 2 nhóm nhiệm vụ song song: bảo vệ an ninh quốc gia và tạo thuận lợi thương mại. Hai mục tiêu này được cân bằng thông qua cơ chế quản lý rủi ro và hợp tác quốc tế.

4.1. Nhóm nhiệm vụ bảo vệ an ninh và kiểm soát biên giới

• Kiểm soát hải quan toàn diện tại 678 chi cục hải quan trên toàn quốc
• Thực hiện kiểm dịch y tế, phòng ngừa lây lan dịch bệnh truyền nhiễm qua cửa khẩu
• Kiểm dịch động thực vật và nông sản nhập khẩu nhằm bảo vệ hệ sinh thái và sản xuất nông nghiệp nội địa
• Kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu: đánh giá hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm của quốc gia xuất khẩu trước khi cấp phép tiếp cận thị trường
• Kiểm tra chất lượng sản phẩm tiêu dùng xuất nhập khẩu theo tiêu chuẩn kỹ thuật Trung Quốc (GB standards)
• Chống buôn lậu, gian lận thương mại, xâm phạm sở hữu trí tuệ, buôn bán trái phép chất thải rắn, ma túy và động vật hoang dã
• Thu thuế xuất nhập khẩu và thực thi các biện pháp thuế quan theo chính sách thương mại của Trung Quốc

4.2. Nhóm nhiệm vụ tạo thuận lợi thương mại

• Triển khai Cơ chế Một cửa Quốc gia (Single Window) kết nối tất cả cảng trong cả nước, giảm thời gian khai báo và thông quan
• Số hóa chứng chỉ và tài liệu thương mại, chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các cơ quan trong chuỗi thông quan
• Ký kết và thực thi các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về kết quả kiểm tra (MRA) với hải quan các đối tác thương mại
• Hợp lý hóa thủ tục hải quan thông qua phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro và áp dụng thông quan nhanh cho doanh nghiệp xanh (AEO)
• Tham gia đàm phán các hiệp định thương mại song phương và đa phương do Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM) dẫn đầu

5. GACC ứng dụng công nghệ như thế nào trong quản lý hải quan?

GACC là một trong những cơ quan hải quan ứng dụng công nghệ tiên tiến nhất thế giới. Hệ thống quản lý của GACC tích hợp đồng thời điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, Big Data và machine learning vào toàn bộ quy trình nghiệp vụ.

5.1. Hệ thống quản lý rủi ro thông minh

GACC vận hành hệ thống quản lý rủi ro tập trung, xử lý dữ liệu từ hàng chục triệu tờ khai hải quan mỗi năm. Hệ thống này phân tích lịch sử thông quan, hồ sơ doanh nghiệp, xu hướng gian lận và cảnh báo từ hải quan các nước đối tác để tự động phân loại lô hàng vào 3 luồng thông quan: Luồng Xanh (thông quan tự động, không kiểm tra thực tế), Luồng Vàng (kiểm tra chứng từ) và Luồng Đỏ (kiểm tra thực tế hàng hóa). Khoảng 70–80% lô hàng từ doanh nghiệp tuân thủ tốt được phân vào Luồng Xanh, rút ngắn thời gian thông quan xuống còn vài giờ.

5.2. Chương trình doanh nghiệp được chứng nhận (AEO)

GACC triển khai chương trình Authorized Economic Operator (AEO – Nhà khai thác kinh tế được cấp phép), là chứng nhận quốc tế dành cho doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn tuân thủ và an ninh chuỗi cung ứng cao. Doanh nghiệp AEO được hưởng ưu đãi thông quan nhanh, giảm tần suất kiểm tra thực tế và được công nhận lẫn nhau tại 24 đối tác thương mại của Trung Quốc (tính đến năm 2024), trong đó có các nước ASEAN.

6. Quy định đăng ký xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc của GACC

Ngày 12/4/2021, GACC ban hành 2 văn bản pháp lý quan trọng, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022, tác động trực tiếp đến doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc:

• Lệnh 248: Quy định về đăng ký và quản lý doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nhập khẩu nước ngoài. Theo đó, tất cả cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài muốn xuất khẩu vào Trung Quốc phải đăng ký với GACC và được cấp mã số doanh nghiệp (mã GACC). Danh mục thực phẩm thuộc diện bắt buộc đăng ký gồm 18 nhóm, trong đó có thủy sản, sản phẩm sữa, thịt và sản phẩm thịt, rau củ quả, ngũ cốc, dầu thực phẩm, gia vị và nhiều nhóm khác.
• Lệnh 249: Biện pháp quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu, quy định toàn diện về trách nhiệm kiểm soát an toàn thực phẩm của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu, doanh nghiệp nhập khẩu Trung Quốc và GACC trong suốt chuỗi cung ứng thực phẩm.

Đây là thay đổi pháp lý lớn nhất trong cơ chế quản lý nhập khẩu thực phẩm của Trung Quốc trong hơn một thập kỷ. Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thực phẩm mà chưa có mã GACC hợp lệ sẽ không được phép thông quan vào thị trường Trung Quốc kể từ ngày 1/1/2022. Chi tiết quy trình và hồ sơ đăng ký mã GACC được hướng dẫn đầy đủ trong bài viết “Hướng dẫn Đăng ký hàng hóa xuất khẩu sang Trung Quốc” của KNA CERT.

7. Quan hệ hợp tác giữa GACC Và Hải quan Việt Nam

GACC và Cục Hải quan Việt Nam duy trì quan hệ hợp tác thương mại chính thức trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA) và các thỏa thuận song phương. Quan hệ hợp tác này trực tiếp ảnh hưởng đến quy trình thông quan hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc qua các cửa khẩu trọng điểm như Hữu Nghị, Móng Cái, Lào Cai và Lạng Sơn.

GACC và Cục Hải quan Việt Nam đã ký kết các biên bản ghi nhớ (MOU) về chia sẻ thông tin thương mại và hợp tác chống buôn lậu. Trong lĩnh vực nông sản và thực phẩm, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (nay đổi tên thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường) là cơ quan có thẩm quyền được GACC công nhận, chịu trách nhiệm xác nhận tư cách đăng ký GACC cho các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm Việt Nam và chuyển danh sách đăng ký sang GACC để phê duyệt.

8. Hàng hóa không tuân thủ quy định của GACC bị xử lý như thế nào?

GACC áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với hàng hóa không tuân thủ quy định nhập khẩu. Mức độ xử lý phụ thuộc vào tính chất vi phạm, bao gồm 3 cấp độ chính:

• Từ chối nhập khẩu và trả hàng: Áp dụng khi hàng hóa thiếu giấy tờ, chứng nhận hết hạn hoặc doanh nghiệp chưa đăng ký mã GACC. Toàn bộ chi phí vận chuyển trả hàng do bên xuất khẩu chịu
• Tiêu hủy tại cửa khẩu: Áp dụng khi hàng hóa phát hiện chứa chất cấm, vi phạm an toàn thực phẩm nghiêm trọng, hoặc có nguy cơ lây lan dịch bệnh. Chi phí tiêu hủy do bên nhập khẩu chịu
• Đình chỉ nhập khẩu từ doanh nghiệp hoặc quốc gia: GACC có thể đình chỉ toàn bộ nhập khẩu từ một doanh nghiệp cụ thể hoặc một cơ sở sản xuất tại quốc gia xuất khẩu nếu phát hiện vi phạm có hệ thống. Danh sách doanh nghiệp bị đình chỉ được công bố công khai trên cổng thông tin chính thức của GACC

Từ năm 2022 đến nay, GACC đã đình chỉ nhập khẩu từ hàng trăm doanh nghiệp thực phẩm tại nhiều quốc gia do vi phạm Lệnh 248 và Lệnh 249. Tuân thủ đúng quy định đăng ký và duy trì mã GACC hợp lệ là điều kiện tiên quyết để duy trì quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc.

LIÊN HỆ TƯ VẤN

GACC là cơ quan hải quan tích hợp quyền lực nhất trong hệ thống kiểm soát biên giới của Trung Quốc, đóng vai trò quyết định trong việc hàng hóa nước ngoài có được phép tiếp cận thị trường 1.4 tỷ dân này hay không. Với việc ban hành Lệnh 248 và Lệnh 249, GACC đã nâng tiêu chuẩn tiếp cận thị trường lên một mức hoàn toàn mới, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm và nông sản.

KNA CERT hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong quy trình đăng ký mã. Liên hệ KNA CERT qua số Hotline: 0983.264.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để biết thêm thông tin chi tiết.