Chứng chỉ CBAM là gì? Cách mua CBAM Certificate từ EU

Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu (EU) đang định hình lại cách thức giao thương quốc tế, đặc biệt với các ngành hàng có lượng phát thải carbon cao. Trọng tâm của cơ chế này chính là Chứng chỉ CBAM (CBAM certificate). Đây không phải là một chứng nhận năng lực thông thường, mà là một công cụ tài chính mà các nhà nhập khẩu vào EU phải mua để bù đắp cho lượng carbon phát thải trong quá trình sản xuất hàng hóa. Bài viết này của KNA CERT sẽ giải đáp chi tiết “Chứng chỉ CBAM là gì?”, quy trình mua bán, và làm thế nào các CBAM certificates tác động đến doanh nghiệp bạn, đồng thời làm rõ vai trò của các chương trình chứng nhận CBAM trong việc hỗ trợ tuân thủ.

Chứng chỉ CBAM là gì? Định nghĩa chính xác theo quy định EU

Khác với nhiều loại chứng chỉ khác liên quan đến chất lượng sản phẩm hay năng lực chuyên môn, Chứng chỉ CBAM (CBAM certificate) không phải là kết quả của một quá trình đào tạo hay đánh giá năng lực cá nhân/tổ chức. Vậy, “Chứng chỉ CBAM là gì” một cách chính xác nhất theo quy định của Liên minh Châu Âu?

Theo đó, Chứng chỉ CBAM là một loại chứng chỉ điện tử mà các nhà nhập khẩu hàng hóa (thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM) vào thị trường EU bắt buộc phải mua và sau đó giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền. Mỗi chứng chỉ này đại diện cho một tấn khí carbon dioxide tương đương (CO2e) được coi là phát thải trong quá trình sản xuất ra các hàng hóa đó ở bên ngoài lãnh thổ EU.

Giá của mỗi CBAM certificate sẽ được liên kết chặt chẽ với giá trung bình hàng tuần của các tín chỉ carbon trong Hệ thống Mua bán Phát thải của EU (EU ETS). Mục đích chính của cơ chế này là để đảm bảo rằng các sản phẩm nhập khẩu phải đối mặt với chi phí carbon tương tự như các sản phẩm được sản xuất nội khối EU, qua đó ngăn chặn hiện tượng “rò rỉ carbon” (carbon leakage) và khuyến khích các nỗ lực giảm phát thải trên quy mô toàn cầu. Do đó, việc hiểu rõ bản chất và cách thức hoạt động của CBAM certificates là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng để doanh nghiệp có thể lên kế hoạch tuân thủ hiệu quả.

Cơ chế hoạt động của Chứng chỉ CBAM (CBAM Certificate) như thế nào?

Để hiểu sâu hơn về Chứng chỉ CBAM, chúng ta cần nắm rõ cơ chế vận hành của nó, từ việc ai có nghĩa vụ mua, quy trình mua bán ra sao, đến việc giao nộp và các vấn đề liên quan.

1. Ai có nghĩa vụ mua Chứng chỉ CBAM?

Theo quy định, chủ thể chính chịu trách nhiệm mua và giao nộp CBAM certificates là các nhà nhập khẩu được ủy quyền (Authorized CBAM Declarant) tại một quốc gia thành viên EU. Đây là những đơn vị trực tiếp đưa hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh của CBAM vào thị trường EU.

Mặc dù nhà nhập khẩu EU là người mua, các nhà sản xuất và xuất khẩu ngoài EU đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu phát thải chính xác và đã được xác minh liên quan đến sản phẩm của họ. Thông tin này là cơ sở để nhà nhập khẩu EU tính toán đúng số lượng Chứng chỉ CBAM cần thiết.

2. Quy trình mua và giao nộp CBAM Certificates

• Đăng ký tư cách “Người khai báo CBAM được ủy quyền”: Trước tiên, nhà nhập khẩu phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền quốc gia tại nước thành viên EU nơi họ đặt trụ sở để được cấp phép hoạt động với tư cách này.

• Khai báo phát thải hàng năm: Định kỳ hàng năm (trước ngày 31 tháng 5), người khai báo CBAM được ủy quyền phải nộp một bản “khai báo CBAM”. Bản khai này nêu chi tiết tổng lượng hàng hóa thuộc phạm vi CBAM đã nhập khẩu trong năm dương lịch trước đó và tổng lượng phát thải gắn liền (embedded emissions) tương ứng với số hàng hóa đó, đã được xác minh.

• Mua Chứng chỉ CBAM: Dựa trên lượng phát thải đã khai báo và xác minh, nhà nhập khẩu phải mua đủ số lượng CBAM certificates tương ứng. Việc mua bán các chứng chỉ này sẽ được thực hiện thông qua một nền tảng chung do Ủy ban Châu Âu thiết lập và quản lý.

• Giao nộp (Surrender) chứng chỉ: Sau khi mua, nhà nhập khẩu có nghĩa vụ giao nộp (hay “trả lại”) số lượng chứng chỉ đã mua cho cơ quan có thẩm quyền. Số lượng chứng chỉ giao nộp phải khớp chính xác với lượng phát thải đã được xác minh trong khai báo CBAM.

• Yêu cầu khấu trừ giá carbon đã trả (nếu có): Một điểm quan trọng là nếu tại quốc gia xuất xứ, nhà sản xuất đã phải chịu một chi phí carbon (ví dụ, thông qua thuế carbon hoặc hệ thống mua bán phát thải nội địa), nhà nhập khẩu EU có thể yêu cầu giảm trừ số lượng Chứng chỉ CBAM phải giao nộp, tương ứng với phần chi phí carbon đã được thanh toán đó, miễn là có bằng chứng hợp lệ.

3. Hệ lụy của việc không tuân thủ hoặc tính toán sai lệch lượng Chứng chỉ CBAM

• Chế tài tài chính: Việc không tuân thủ các nghĩa vụ theo quy định CBAM, bao gồm việc không giao nộp đủ số lượng CBAM certificates theo yêu cầu, sẽ dẫn đến các khoản phạt tài chính đáng kể từ cơ quan có thẩm quyền.

• Giới hạn mua lại chứng chỉ thừa: Quy định cho phép người khai báo CBAM được ủy quyền yêu cầu Ủy ban mua lại một phần số lượng CBAM certificates mà họ đã mua nhưng không sử dụng. Tuy nhiên, số lượng được phép bán lại này bị giới hạn (thường là một phần ba tổng số chứng chỉ đã mua trong năm). Số chứng chỉ thừa còn lại, nếu không được bán lại trong thời hạn quy định, sẽ bị hủy mà không được hoàn tiền. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng tối cao của việc tính toán chính xác lượng phát thải gắn liền để tránh mua dư thừa không cần thiết.

“Chứng nhận CBAM” và “Chương trình chứng nhận CBAM”: Vai trò hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ

Khi tìm hiểu sâu hơn về CBAM, doanh nghiệp và cá nhân có thể bắt gặp các thuật ngữ như “chứng nhận CBAM” hoặc “chương trình chứng nhận CBAM“. Điều quan trọng cần làm rõ là các thuật ngữ này không phải để chỉ bản thân Chứng chỉ CBAM (loại chứng chỉ điện tử phải mua để bù đắp phát thải). Thay vào đó, chúng thường đề cập đến:

1. Các chương trình đào tạo, hội thảo, dịch vụ tư vấn chuyên sâu

Những hoạt động này được tổ chức bởi các đơn vị có chuyên môn, các tổ chức tư vấn uy tín, hoặc các hiệp hội ngành nghề. Mục tiêu cốt lõi của các “chương trình chứng nhận CBAM” (theo nghĩa đào tạo) này là trang bị kiến thức, kỹ năng thực tế và cung cấp hướng dẫn chi tiết cho doanh nghiệp và cá nhân để họ có thể:

• Hiểu thấu đáo các quy định phức tạp và yêu cầu kỹ thuật của cơ chế CBAM.

• Nắm vững phương pháp tính toán và quy trình xác minh lượng phát thải gắn liền với sản phẩm theo tiêu chuẩn của EU.

• Thực hiện đúng quy trình đăng ký, khai báo, và các thủ tục liên quan đến việc mua CBAM certificates.

• Xây dựng chiến lược quản lý chi phí carbon hiệu quả và giảm thiểu rủi ro pháp lý khi tuân thủ.

• Sau khi hoàn thành các chương trình này, người tham gia có thể nhận được một loại “chứng nhận CBAM” (ví dụ: chứng nhận hoàn thành khóa học, chứng chỉ chuyên môn về CBAM) từ đơn vị tổ chức, như một bằng chứng cho thấy họ đã được trang bị kiến thức và hiểu biết cần thiết về cơ chế này.

2. Các dịch vụ xác minh (Verification) độc lập

Một số tổ chức được công nhận có thể cung cấp dịch vụ xác minh độc lập đối với dữ liệu phát thải do nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu cung cấp. Kết quả của quá trình xác minh này, thường là một báo cáo xác minh, cũng có thể được coi là một dạng “chứng nhận” về tính chính xác và đáng tin cậy của dữ liệu phát thải, một yêu cầu bắt buộc trong quy trình CBAM.

Tóm lại, trong khi Chứng chỉ CBAM là một nghĩa vụ tài chính theo quy định của EU, thì các “chương trình chứng nhận CBAM” và các loại “chứng nhận CBAM” (theo nghĩa năng lực được đào tạo hoặc dữ liệu được xác minh) đóng vai trò là những công cụ hỗ trợ vô cùng quan trọng, giúp doanh nghiệp điều hướng và tuân thủ cơ chế CBAM một cách chính xác, hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

Tại sao doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến Chứng chỉ CBAM?

Việc EU chính thức triển khai cơ chế CBAM và yêu cầu các nhà nhập khẩu phải mua Chứng chỉ CBAM mang lại những tác động sâu rộng và đa chiều đến các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp đang hoặc có kế hoạch xuất khẩu các mặt hàng nằm trong phạm vi điều chỉnh sang thị trường EU.

• Gia tăng chi phí hoạt động: Chi phí mua CBAM certificates sẽ được cộng trực tiếp vào giá thành sản phẩm khi nhập khẩu vào EU. Điều này có thể làm giảm khả năng cạnh tranh về giá của hàng hóa từ các quốc gia chưa có cơ chế định giá carbon tương đương hoặc có quy trình sản xuất phát thải cao.

• Yêu cầu cao về tính minh bạch và chính xác của dữ liệu: Để tuân thủ CBAM, doanh nghiệp (cả nhà sản xuất ngoài EU và nhà nhập khẩu EU) phải xây dựng và vận hành hệ thống theo dõi, thu thập, tính toán và báo cáo dữ liệu phát thải một cách cực kỳ chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng bởi bên thứ ba. Điều này đòi hỏi sự đầu tư đáng kể vào công nghệ, quy trình và năng lực nhân sự.

• Rủi ro pháp lý và tài chính nếu không tuân thủ: Việc không hiểu rõ, tính toán sai lệch hoặc cố tình không tuân thủ các quy định về CBAM và nghĩa vụ mua Chứng chỉ CBAM có thể dẫn đến các khoản phạt nặng, gây thiệt hại tài chính và ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín cũng như khả năng tiếp cận thị trường EU của doanh nghiệp.

• Động lực và cơ hội cho quá trình chuyển đổi xanh: Mặt khác, CBAM cũng tạo ra một động lực mạnh mẽ, thúc đẩy các doanh nghiệp trên toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch hơn, cải tiến quy trình để giảm thiểu lượng phát thải carbon. Những doanh nghiệp tiên phong trong việc này không chỉ giảm được chi phí mua Chứng chỉ CBAM mà còn có thể nâng cao hình ảnh thương hiệu bền vững, tạo lợi thế cạnh tranh mới trong dài hạn.

Nắm vững thông tin về Chứng chỉ CBAM là gì, cơ chế hoạt động của nó, và các yêu cầu liên quan không còn là một lựa chọn mà đã trở thành một yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp có thể thích ứng, duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi.

Lộ trình chuẩn bị và tuân thủ liên quan đến CBAM Certificates cho doanh nghiệp

Để đối phó một cách hiệu quả với các yêu cầu của CBAM và nghĩa vụ mua CBAM certificates, doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà sản xuất và xuất khẩu, cần xây dựng một lộ trình chuẩn bị chủ động và toàn diện:

Bước 1: Nghiên cứu kỹ lưỡng và đánh giá tác động cụ thể

• Xác định phạm vi áp dụng: Kiểm tra chính xác xem các sản phẩm chủ lực của doanh nghiệp có nằm trong danh mục hàng hóa hiện tại hoặc tiềm năng chịu sự điều chỉnh của CBAM hay không (ban đầu bao gồm xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện, hydro, và một số sản phẩm hạ nguồn nhất định từ các ngành này).

• Phân tích mức độ ảnh hưởng: Đánh giá sơ bộ mức độ phát thải carbon trong quy trình sản xuất hiện tại của doanh nghiệp đối với các sản phẩm liên quan. Điều này giúp ước tính chi phí tiềm năng liên quan đến Chứng chỉ CBAM.

Bước 2: Xây dựng năng lực nội bộ và hệ thống thu thập, quản lý dữ liệu phát thải

• Đào tạo nhân sự: Cử nhân sự chủ chốt tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu, các “chương trình chứng nhận CBAM” (theo nghĩa đào tạo) để nắm vững phương pháp luận tính toán phát thải theo tiêu chuẩn EU, các yêu cầu báo cáo và quy trình xác minh.

• Thiết lập hệ thống MRV (Monitoring, Reporting, Verification): Xây dựng hoặc nâng cấp hệ thống để theo dõi, đo lường, ghi nhận và quản lý dữ liệu phát thải gắn liền với từng sản phẩm một cách chính xác, nhất quán và minh bạch, sẵn sàng cho việc xác minh bởi bên thứ ba độc lập.

Bước 3: Tăng cường hợp tác với đối tác chuỗi cung ứng và nhà nhập khẩu EU

• Trao đổi thông tin chủ động: Thiết lập kênh liên lạc chặt chẽ và thường xuyên với các nhà nhập khẩu tại EU (những người sẽ chịu trách nhiệm trực tiếp mua CBAM certificates) để hiểu rõ các yêu cầu cụ thể từ phía họ và đảm bảo cung cấp dữ liệu phát thải đầy đủ, chính xác và kịp thời.

• Đồng bộ quy trình: Thảo luận và thống nhất về quy trình trao đổi dữ liệu, tài liệu chứng minh và các yêu cầu xác minh để đảm bảo quá trình diễn ra suôn sẻ.

Bước 4: Xây dựng kế hoạch tài chính và triển khai chiến lược giảm phát thải dài hạn

• Dự toán chi phí CBAM: Lập kế hoạch tài chính dự trù cho chi phí mua Chứng chỉ CBAM dựa trên sản lượng xuất khẩu dự kiến, mức phát thải hiện tại và giá CBAM certificate dự báo.

• Đầu tư vào giải pháp xanh: Nghiên cứu, đánh giá và ưu tiên triển khai các giải pháp công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất để giảm thiểu lượng phát thải carbon. Đây là giải pháp căn cơ nhất để giảm chi phí mua CBAM certificates và nâng cao tính bền vững.

• Theo dõi liên tục các cập nhật: Cơ chế CBAM và các quy định hướng dẫn chi tiết từ EU vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và có thể có những điều chỉnh. Do đó, việc liên tục theo dõi và cập nhật thông tin là rất quan trọng.

—————————————————————————————————-

Chứng chỉ CBAM (CBAM certificate) đã chính thức trở thành một phần không thể tách rời của bức tranh thương mại giữa EU và các đối tác toàn cầu. Việc hiểu rõ “Chứng chỉ CBAM là gì“, nắm bắt cơ chế mua bán CBAM certificates, và chủ động chuẩn bị thông qua việc nâng cao năng lực (có thể qua các “chương trình chứng nhận CBAM” về đào tạo và tư vấn) là yếu tố sống còn cho các doanh nghiệp. Hành động ngay từ bây giờ không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định, tránh các rủi ro tài chính và pháp lý, mà còn là cơ hội để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang sản xuất bền vững, từ đó củng cố vị thế và mở ra những tiềm năng phát triển mới trên thị trường quốc tế.

KNA CERT cung cấp dịch vụ Hướng dẫn Khai báo – Tính toán – Lập báo cáo CBAM theo quy định của EU với chi phí tiết kiệm. Quý Doanh Nghiệp vui lòng liên hệ với KNA CERT CERT theo số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để biết thêm thông tin chi tiết.