Tại COP26, cam kết của Việt Nam về việc đạt phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 đã tạo ra một làn sóng chuyển đổi mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm kê khí nhà kính (KNK) cho các doanh nghiệp. Đây không còn là một lựa chọn mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064, đặc biệt là ISO 14064-1 được xem là giải pháp hữu ích, giúp doanh nghiệp đo lường, báo cáo và quản lý phát thải một cách minh bạch, chính xác và hiệu quả.
Tại sao các doanh nghiệp Việt Nam phải kiểm kê Khí nhà kính (KNK)?
Sau cam kết mạnh mẽ của Thủ tướng Chính phủ tại COP26 nhằm đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, Chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng hành động để biến cam kết quốc tế thành luật pháp quốc gia. Luồng chính sách này đã tạo ra một lộ trình rõ ràng và mang tính bắt buộc cho cộng đồng doanh nghiệp.
Hai văn bản pháp luật trọng yếu đã được ban hành, định hình rõ nghĩa vụ của doanh nghiệp. Thứ nhất là Nghị định 06/2022/NĐ-CP ban hành ngày 07/01/2022, quy định chi tiết về giảm nhẹ phát thải KNK và bảo vệ tầng ozone, đặt nền móng cho việc kiểm kê KNK. Thứ hai là Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, có hiệu lực từ ngày 01/10/2024, thay thế Quyết định số 01/2022/QĐ-TTg, đã cập nhật và công bố danh mục các cơ sở phát thải KNK phải thực hiện kiểm kê. Với danh sách này, khoảng hơn 2.000 doanh nghiệp trong các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, và xử lý chất thải bắt buộc phải tiến hành kiểm kê và báo cáo.
Điều này cho thấy việc kiểm kê KNK không còn là hoạt động tự nguyện hay mang tính hình ảnh, mà là một yêu cầu pháp lý không thể bỏ qua. Doanh nghiệp cần hành động khẩn trương để tuân thủ quy định, tránh các rủi ro pháp lý và chuẩn bị cho một tương lai kinh doanh bền vững.
ISO 14064 là gì? Hệ thống các tiêu chuẩn cho quản lý phát thải KNK
ISO 14064 là một bộ tiêu chuẩn quốc tế do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành, cung cấp cho các tổ chức và doanh nghiệp một khuôn khổ toàn diện để định lượng, giám sát, báo cáo và xác minh phát thải khí nhà kính (GHG). Về cơ bản, đây là một bộ quy tắc và hướng dẫn rõ ràng, minh bạch, đáng tin cậy giúp các tổ chức đo lường “dấu chân carbon” của mình. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý tốt hơn tác động đến môi trường mà còn góp phần vào nỗ lực chung toàn cầu nhằm chống lại biến đổi khí hậu, hướng tới một nền kinh tế carbon thấp.
“Giải mã” cấu trúc 3 phần cốt lõi của bộ tiêu chuẩn ISO 14064
Bộ tiêu chuẩn ISO 14064 được thiết kế một cách logic, chia thành ba phần riêng biệt nhưng có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Mỗi phần giải quyết một khía cạnh cụ thể trong chu trình quản lý khí nhà kính, từ việc kiểm kê tại một tổ chức, triển khai một dự án giảm phát thải, cho đến việc xác minh tính chính xác của các báo cáo. Cấu trúc này đảm bảo tính toàn diện và nhất quán, cung cấp một bộ công cụ hoàn chỉnh cho cả doanh nghiệp và các bên liên quan.
1. ISO 14064-1 (Phần 1: Đặc điểm kỹ thuật với hướng dẫn ở cấp tổ chức để định lượng và báo cáo về phát thải và loại bỏ khí nhà kính)
Đây là phần nền tảng và được áp dụng phổ biến nhất, đóng vai trò như một cuốn sổ tay hướng dẫn cho các tổ chức thực hiện kiểm kê KNK. ISO 14064-1:2018 đặt ra các nguyên tắc và yêu cầu để thiết kế, phát triển, quản lý và báo cáo về KNK ở cấp độ toàn doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn này hướng dẫn doanh nghiệp cách xác định ranh giới phát thải của mình (bao gồm phát thải trực tiếp và gián tiếp), thu thập dữ liệu hoạt động (như lượng điện, xăng dầu tiêu thụ), lựa chọn hệ số phát thải phù hợp và tính toán ra tổng lượng phát thải KNK. Kết quả là một báo cáo KNK minh bạch, đáng tin cậy, làm cơ sở cho các chiến lược giảm phát thải và tuân thủ các quy định của pháp luật.
2. ISO 14064-2 (Phần 2: Đặc điểm kỹ thuật với hướng dẫn ở cấp dự án để định lượng, giám sát và báo cáo về việc giảm phát thải hoặc tăng cường loại bỏ khí nhà kính)
Nếu như ISO 14064-1 tập trung vào toàn bộ tổ chức, thì ISO 14064-2 lại đi sâu vào cấp độ dự án. Tiêu chuẩn này cung cấp hướng dẫn để định lượng, giám sát và báo cáo kết quả của các dự án được thiết kế đặc biệt để giảm phát thải KNK (ví dụ: dự án năng lượng tái tạo, dự án tiết kiệm năng lượng) hoặc tăng cường loại bỏ KNK (ví dụ: dự án trồng rừng). Nó giúp các nhà phát triển dự án chứng minh một cách rõ ràng và đáng tin cậy rằng dự án của họ thực sự tạo ra lợi ích về khí hậu, tạo cơ sở cho việc tạo và giao dịch tín chỉ carbon.
3. ISO 14064-3 (Phần 3: Đặc điểm kỹ thuật kèm theo hướng dẫn để xác minh và xác nhận các tuyên bố về khí nhà kính)
Phần thứ ba này đóng vai trò là “người kiểm định”, cung cấp các nguyên tắc và yêu cầu cho các đơn vị độc lập (bên thứ ba) thực hiện việc xác minh (verification) và xác nhận (validation) các báo cáo KNK. ISO 14064-3 đảm bảo rằng quá trình kiểm toán được thực hiện một cách nhất quán, chuyên nghiệp và khách quan. Một báo cáo KNK đã được xác minh theo ISO 14064-3 sẽ có độ tin cậy cao nhất, được các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và đối tác quốc tế công nhận, đây là điều kiện tiên quyết để tham gia vào thị trường carbon.
Lợi ích khi áp dụng ISO 14064
1. Tuân thủ quy định pháp luật và giảm thiểu rủi ro
Việc áp dụng ISO 14064, đặc biệt là phần 1, giúp doanh nghiệp thiết lập một hệ thống kiểm kê KNK bài bản, đáp ứng trực tiếp các yêu cầu của Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Điều này không chỉ là thực hiện nghĩa vụ mà còn là một công cụ quản trị rủi ro hiệu quả.
Nếu không tuân thủ, doanh nghiệp có thể đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Quan trọng hơn, việc chậm trễ trong chuyển đổi có thể dẫn đến mất các cơ hội kinh doanh quý giá, đặc biệt là với các đối tác và thị trường yêu cầu cao về tính bền vững.
2. Mở rộng cánh cửa tham gia thị trường carbon
Thị trường carbon, cả trong nước và quốc tế, đang dần định hình và vận hành dựa trên nguyên tắc “mua bán” quyền phát thải. Việt Nam dự kiến sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon từ năm 2025 và chính thức vào năm 2029. Để tham gia thị trường này, doanh nghiệp cần có tín chỉ carbon – được tạo ra từ việc giảm phát thải.
Một báo cáo KNK được lập theo ISO 14064-1 và được xác minh bởi một bên thứ ba độc lập theo là bằng chứng không thể thiếu để chứng minh nỗ lực giảm phát thải của doanh nghiệp. Báo cáo đã được xác minh này chính là “tấm vé thông hành” để doanh nghiệp có thể giao dịch tín chỉ, biến các nỗ lực bảo vệ môi trường thành lợi ích kinh tế.
3. Nâng cao uy tín và lợi thế cạnh tranh quốc tế
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng chú trọng đến yếu tố xanh, việc có một báo cáo KNK theo tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064 giúp nâng cao đáng kể uy tín và hình ảnh thương hiệu. Đây là một lợi thế cạnh tranh rõ rệt, đặc biệt khi xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU).
Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU, đã bắt đầu giai đoạn chuyển tiếp từ tháng 10/2023, yêu cầu các nhà nhập khẩu phải báo cáo và sau này là trả phí cho lượng phát thải carbon có trong các sản phẩm như sắt thép, nhôm, xi măng. Doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động tính toán và báo cáo phát thải theo ISO 14064-1 sẽ có lợi thế lớn trong việc minh bạch hóa thông tin, giảm thiểu chi phí liên quan đến CBAM và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường EU.
4. Tối ưu hóa quản trị và chi phí vận hành
Quá trình kiểm kê KNK theo ISO 14064-1 buộc doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ hoạt động của mình, từ việc sử dụng năng lượng, nguyên vật liệu đến quản lý chất thải. Quá trình này giúp lãnh đạo doanh nghiệp có một bức tranh rõ ràng về các “điểm nóng” phát thải, thường cũng là những nơi đang lãng phí tài nguyên và năng lượng.
Bằng cách xác định chính xác các nguồn phát thải lớn, doanh nghiệp có thể triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, cải tiến quy trình sản xuất, và quản lý vận hành hiệu quả hơn. Kết quả trực tiếp là giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận, đồng thời giảm tác động đến môi trường. Đây là một ví dụ điển hình của việc phát triển bền vững mang lại lợi ích kép.
Lộ trình 7 bước thẩm tra xác minh khí nhà kính ISO 14064-1
Để một báo cáo kiểm kê KNK của doanh nghiệp được công nhận rộng rãi và có giá trị pháp lý cao nhất, việc được thẩm tra và xác minh bởi một bên thứ ba độc lập là bước đi cần thiết. Quy trình này thường diễn ra theo 7 bước tiêu chuẩn như sau:
Bước 1: Đăng ký thẩm tra ISO 14064-1:2018
Đầu tiên, doanh nghiệp cần lựa chọn một tổ chức có năng lực và được công nhận để thực hiện việc thẩm tra. Doanh nghiệp sẽ cung cấp các thông tin ban đầu như quy mô, ngành nghề, phạm vi hoạt động, và báo cáo kiểm kê KNK tự thực hiện để tổ chức thẩm tra có cái nhìn tổng quan và lên kế hoạch phù hợp.
Bước 2: Chuẩn bị thẩm tra
Sau khi hai bên thống nhất về phạm vi, mục tiêu và chi phí, một hợp đồng thẩm tra sẽ được ký kết. Ở giai đoạn này, doanh nghiệp cần tập hợp đầy đủ các tài liệu, hồ sơ, dữ liệu liên quan đến quá trình kiểm kê KNK của mình, bao gồm phương pháp tính toán, nguồn dữ liệu hoạt động, các hệ số phát thải đã sử dụng, để chuẩn bị cho buổi làm việc chính thức.
Bước 3: Thẩm tra sơ bộ
Tổ chức thẩm tra sẽ tiến hành xem xét trước toàn bộ hệ thống tài liệu mà doanh nghiệp cung cấp. Mục đích của bước này là để xác định xem hệ thống quản lý và tính toán KNK của doanh nghiệp có được xây dựng phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn ISO 14064-1 hay không, và liệu có điểm nào cần làm rõ hoặc bổ sung trước khi tiến hành thẩm tra thực tế.
Bước 4: Thẩm tra thực tế
Chuyên gia của tổ chức thẩm tra sẽ đến làm việc trực tiếp tại cơ sở của doanh nghiệp. Họ sẽ thực hiện các cuộc phỏng vấn với nhân sự phụ trách, kiểm tra các hồ sơ gốc, xem xét hiện trường sản xuất, hệ thống máy móc, quy trình vận hành để đối chiếu và xác thực các thông tin, dữ liệu đã được khai báo trong báo cáo KNK.
Bước 5: Hành động khắc phục
Nếu trong quá trình thẩm tra thực tế, tổ chức thẩm tra phát hiện ra bất kỳ điểm không phù hợp nào (ví dụ: sai sót trong tính toán, thiếu dữ liệu, áp dụng sai phương pháp), họ sẽ lập báo cáo và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện hành động khắc phục. Doanh nghiệp có trách nhiệm sửa chữa các điểm này trong một khoảng thời gian quy định và gửi bằng chứng khắc phục lại cho tổ chức thẩm tra.
Bước 6: Thẩm xét độc lập
Sau khi doanh nghiệp hoàn thành các hành động khắc phục, toàn bộ hồ sơ thẩm tra (bao gồm báo cáo ban đầu, kết quả thẩm tra thực tế, và bằng chứng khắc phục) sẽ được một hội đồng thẩm xét độc lập của chính tổ chức thẩm tra xem xét lại một lần cuối. Bước này đảm bảo tính khách quan và tuân thủ chặt chẽ các quy trình thẩm tra theo chuẩn mực quốc tế.
Bước 7: Cấp Tuyên bố thẩm tra ISO 14064-1
Khi hội đồng thẩm xét xác nhận rằng doanh nghiệp đã hoàn toàn tuân thủ các yêu cầu của ISO 14064-1 và đã khắc phục mọi điểm không phù hợp, tổ chức thẩm tra sẽ chính thức cấp “Tuyên bố thẩm tra khí nhà kính” (Verification Statement) cho doanh nghiệp. Văn bản này là chứng nhận chính thức, xác nhận tính chính xác và minh bạch của báo cáo KNK mà doanh nghiệp đã công bố.
—————————————————————————————————-
ISO 14064 không chỉ đơn thuần là một tiêu chuẩn kỹ thuật về kiểm kê khí nhà kính; nó là một mắt xích chiến lược, kết nối doanh nghiệp với hệ sinh thái kinh tế xanh rộng lớn. Việc áp dụng và được xác minh theo ISO 14064-1 cung cấp dữ liệu đầu vào đáng tin cậy cho Báo cáo ESG. Dữ liệu KNK minh bạch cũng là chìa khóa để tiếp cận các nguồn “Tài chính Xanh” và các khoản vay ưu đãi.
Hơn thế nữa, thông qua việc quản lý và giảm phát thải, doanh nghiệp đang đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, đặc biệt là SDG 13 về hành động vì khí hậu. Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tìm hiểu và áp dụng ISO 14064 không chỉ để tuân thủ, mà còn để nắm bắt cơ hội, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế tiên phong trên hành trình phát triển bền vững.
KNA CERT được Văn phòng Công nhận chất lượng (BOA), thành viên ký thỏa ước thừa nhận lẫn nhau MLA của Diễn đàn Công nhận Quốc tế IAF công nhận có đủ năng lực tiến hành thẩm định, thẩm tra khí nhà kính và được cấp số hiệu VICAS 059-GHG. Vui lòng liên hệ với KNA CERT nếu doanh nghiệp của bạn đang có nhu cầu thẩm tra ISO 14064-1.
Hỏi đáp
0 Bình luận